Politieke kaart sterk verkleurd

De politieke kaart van Nederland kent vele veranderingen. In 458 gemeenten werden gisteren verkiezingen gehouden, en deze hebben vooral bij de traditionele partijen grote gevolgen gehad. Dit, ten gunste van de Leefbaren en andere lokale partijen.

In zeventien gemeenten is een partij die de term `leefbaar' in de naam voert, de grootste geworden. Voor de overige lokale partijen is dit in 125 gemeenten het geval. In totaal zijn dit dus 142 gemeenten. In 172 gemeenten is het CDA de grootste. De PvdA is nog maar in 64 gemeenten de grootste. Vooral in het noorden zijn de sociaal-democraten veel van hun traditionele macht kwijt. In die van oudsher rode gemeenten zijn nu ook de lokale partijen doorgebroken.

Voorheen haalden de lokale partijen vooral in het zuiden (Noord-Brabant en Limburg) een groot aantal zetels. Maar nu zijn ook de oude rode bolwerken als Rotterdam en buurgemeente Schiedam gevallen voor `leefbaar', net als de groeikernen en voorheen VVD-gemeenten Almere en Haarlemmermeer. Maar één oude zekerheid houdt dapper stand: Reiderland, waar de Nieuwe Communistische Partij Nederland de Oost-Groningers nog altijd in de ban houdt.

In achttien gemeenten was de opkomst gisteren minder dan 50 procent, dat is een zevental meer dan in 1998. Maar in '98 was in een stad als Tilburg de score extreem laag, 41 procent. Zo'n lage waarde is dit jaar niet gehaald.

Een ander fenomeen in Zuid-Nederland is de afkalving van het CDA. In vroeger tijden waren hier maar twee partijen van belang: CDA (of althans de katholieke bloedgroep KVP) en de lokalen. Wie nu naar het bolwerkenkaartje van het CDA kijkt, ziet van die vertrouwde machtbasis niets meer terug. Alleen die andere machtsbasis, de Achterhoek, is nog over.

PvdA en CDA verliezen dus steeds meer aanhang in hun machtsbases. De VVD, die niet een duidelijke regio als basis heeft, wint nauwelijks. Maar als ze wint, dan is het in het rode noorden en het katholieke zuiden.

In de randgemeenten rondom de grote steden verliezen de liberalen ook minder. De VVD-stemmers trekken vooral weg in de grote steden, waar juist in voorgaande jaren winst geboekt was. Ook voor de VVD rest één echt vertrouwd nest: Wassenaar, tevens woonplaats van lijsttrekker Dijkstal. Daar hebben de liberalen de absolute meerderheid.

Van D66 en GroenLinks valt minder eenduidigs te zeggen, want deze partijen doen in te weinig gemeenten mee (ze hebben daar geen lokale afdeling) om op kaarten een verhelderend beeld te kunnen opleveren.