Pim heeft het feestje bedorven

De overwinning van Pim Fortuyn bij de raadsverkiezingen in Rotterdam kwam gisteren hard aan bij de gevestigde politieke partijen. De landelijke lijsttrekkers wisten bij het tv-debat geen raad met hun houding.

Gemeenteraadsverkiezingen worden door nationale politici beschouwd als de voorronde voor de Tweede-Kamerverkiezingen. Illustratief hiervoor was dat op de uitslagenavond gisteren geen der landelijke lijsttrekkers zich nog bekommerde om het resultaat van hun lokale partijgenoten. Zelfs niet wanneer die gewonnen hadden, zoals in Ede het geval was, waar het CDA bijeen was en waar de christen-democraten twee zetels winst boekten.

Vanuit het perspectief van de bestaande partijen was de voornaamste conclusie die uit deze voorronde getrokken moest worden dat geen van hen een overtuigende overwinning zou boeken bij de Tweede-Kamerverkiezingen in mei. En dat het nationale feestje door de lijsttrekker van de lokale partij Leefbaar Rotterdam, Pim Fortuyn, is bedorven. Want Fortuyn lijkt bezig met een onweerstaanbare opmars naar de landelijke politiek als aanvoerder van zijn eigen Lijst Fortuyn.

De reactie van de andere partijleiders afgelopen nacht tijdens het lijsttrekkersdebat op televisie, waarbij ook Fortuyn als veelbelovende nieuwkomer mocht aanschuiven, was in dit verband veelbetekenend. VVD-lijsttrekker Dijkstal, de grootste verliezer, wilde zich zo snel mogelijk uit de voeten maken. Zijn PvdA-collega Melkert keerde Fortuyn aanvankelijk de rug toe. Toen hij daarop door de gespreksleider gewezen werd, spreidde hij voornamelijk minachting ten toon. Eerder had hij in een reactie de kiezer op bestraffende toon verweten te stemmen op iemand die ,,zonder een duidelijk programma'' meedoet aan de verkiezingen. Melkert maakte zich daardoor kwetsbaar voor het verwijt dat hij ook het feit negeerde dat Fortuyn gisteren een mandaat heeft gekregen van bijna 35 procent van de Rotterdamse kiezers en dus meer vertegenwoordigt dan alleen zichzelf.

CDA-aanvoerder Balkenende lijkt dit juist terdege te beseffen, getuige zijn reactie. Hij sprak van de ,,avond van Pim Fortuyn''. Balkenende ging nog verder door eventuele coalitievorming met de Rotterdammer niet uit te sluiten. Wel benadrukte hij voor de vorm dat Fortuyn regeringsdeelname bemoeilijkt door ongenuanceerde uitspraken over afschaffing van artikel 1 van de Grondwet of uitsluiting van kankerpatiënten uit de WAO.

Behalve uit beleefdheid valt Balkenendes houding te verklaren vanuit het politieke motief dat hij wil meeliften op het succes van Fortuyn en uit is op het oogsten van politiek correcte `Fortunisten', zoals VVD-coryfee Bolkestein Fortuyns aanhang afgelopen maandag noemde.

Die extra stemmen heeft het CDA net zo hard nodig als de andere grote partijen, zoals gisteravond ook bleek. Want in weerwil van verklaringen van het omgekeerde door Balkenende, verloren de christen-democraten gisteren de status van `grootste lokale partij'. Immers, het CDA behaalde in totaal 2.152 raadszetels, terwijl lokale partijen en Leefbaar-partijen bij elkaar opgeteld 2.466 zetels behaalden in de gemeenteraden.

Ook de conclusie die het CDA verbond aan de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen, dat deze neerkomt op een ,,klap voor Paars'', is slechts de halve waarheid. De overwinning kan immers ook niet door de oppositiepartijen in de Tweede Kamer geclaimd worden.

Vervolg ANALYSE: pagina 2

Weerzin tegen alle gevestigde partijem

[Vervolg van pagina 1]

Wat zich steeds duidelijker aftekent onder het electoraat, is weerzin tegen álle gevestigde partijen in de Haagse politiek.

Dat is een afkeer die de afgelopen tientallen jaren onafwendbaar lijkt te zijn toegenomen met het verdwijnen van het oude verzuilde politiek bestel.

De vraag die opkomst van Fortuyn oproept is waaraan hij appelleert. De oude partijen wijzen in dat verband uitsluitend op de ,,onderbuikgevoelens'' die samenhangen met Fortuyns standpunt als het gaat om immigratie.

Daarmee wordt voorbijgegaan aan de andere agenda van Fortuyn en de Leefbaren in het algemeen, die streeft naar vernieuwing van het bestel. Het zijn onder meer de typische staatkundige veranderingen, die de reden van bestaan waren van de protestpartij D66, maar die nauwelijks te verwezenlijken waren.

Slechts onlangs is een aarzelend begin gemaakt met invoering van meer rechtstreekse vormen van democratie zoals het referendum en de gekozen burgemeester.

De weken voor de Tweede-Kamerverkiezingen zullen moeten uitwijzen of de grote partijen in de Tweede Kamer een nieuw antwoord kunnen formuleren op de uitdaging die Fortuyn levert. In dat verband zal de collegevorming in Rotterdam een interessant experiment worden.

PvdA-wethouder Els Kuijper sloot gisteren op voorhand iedere samenwerking met Fortuyn alvast uit.

Maar Sjaak van der Tak, de lokale CDA-lijsttrekker, sloot eerder deze week op een bijeenkomst van zijn partij in Bleiswijk samenwerking met Fortuyn niet uit.

Dat zal de Haagse politici meer moeite kosten. En alleen maar ,,vrolijker worden'', zoals Fortuyn aan het slot van het tv-debat vroeg aan Melkert is niet genoeg.