De jolly joker aan de macht

En daar zaten ze om kwart over twaalf 's nachts alledrie, asgrauw en verslagen naast elkaar aan tafel voor het slotdebat: de drie lijsttrekkers van de paarse coalitie. Tegenover hen Pim Fortuyn, de politieke proleet die plotseling hun gouden bordjes mocht bevuilen en zich opmaakte voor bestorming van het Binnenhof. Hij stoorde zich niet aan de Haagse mores, had het hoogste woord, viel in de rede, lachte, hoonde en schaterde zelfs op het laatst. De Jolly Joker aan de macht. Zo keken de drie.

Ad Melkert had de ogen neerwaarts gericht. Oververmoeid, haar in de war en zijn opmerkingen hadden een sarcastische ondertoon. Niet alleen Fortuyn verdiende felicitaties, protesteerde hij, maar ook de andere winnende partijen.

Balkenende had een geamuseerd lachje en ook Rosenmöller was onaangedaan, als toeschouwers. Hun partijen hadden wat zetels gewonnen, al had het misschien wat meer kunnen zijn.

,,Ik kom niet uit het niets'', zei Fortuyn. Wacht maar op het nieuwe boek dat op 14 maart uitkomt. Daaruit zou blijken dat hij verstand had van politiek. Wel 192 pagina's, meneer. ,,De analyse van wat ik vind dat in het land niet goed gaat en ook de wegen waarlangs oplossingen kunnen worden gevonden. Daar kan heftig debat over ontstaan, maar dat is politiek.''

Dijkstal had tijdens deze boutade geërgerd in de lucht gekeken. Paul Witteman sprak hem aan: ,,U zegt regelmatig `de heer Fortuyn heeft geen programma. Ik weet niet waar ik hem moet bestrijden.' Dat is binnenkort voorbij.''

Dijkstal: ,,Nou eh, ik hoop dat eh.....'', begon hij, terwijl Melkert hem kameraadschappelijk aankeek, ironisch meelachend over Fortuyns gepoch, maar Fortuyn ging erdoor heen: ,,Het is nu al voorbij, hoor.''

,,Oh, dat boek is er al?'', zei Witteman.

,,Nee, ik heb al zoveel geschreven. Ik zou wel eens willen weten wat de lijsttrekkers aan tafel hebben geschreven, behalve de heer Balkenende, hè, collega-hoogleraar, kan ik dat van deze mensen absoluut niet zeggen.''

Thom de Graaf wipte geërgerd op zijn stoel op en neer en zei zachtjes: ,,U heeft het ook niet altijd kunnen lezen, denk ik.''

Fortuyn op sarcastische toon: ,,Nee, ik volg u uitstekend, meneer, uw eigen pennenvruchten zijn mínímáál.''

En keer op keer sloeg Fortuyn toe op het asielbeleid (,,tachtig procent economische vluchtelingen'', ,,dweilen met de kraan open''), op de medische bureaucratie. Luid en duidelijk, niet te disciplineren, niet in de rede te vallen.

Op het laatst stelde Dijkstal vast dat dit debat zo laat in de nacht weinig zin had met zo weinig kijkers. ,,Zullen we gaan?'', zei hij. Hij stond op en begon handen te schudden voor afscheid.

Een adembenemende avond. TV2 had wijselijk de gemeentezetels niet doorberekend naar Kamerzetels, maar had een eigen Haagse peiling laten verrichten met suggesties voor een eventueel nieuw kabinet. Eerst waren VVD en CDA verwisseld, maar na een telefoontje van RTL-journalist Albert Verlinde kwam dat weer goed. RTL had ook met goedkopere apparatuur een helderder grafische presentatie van de resultaten.

Het ging dus weer over Den Haag, want alleen daar voelt de honende Ferry Mingele zich veilig. Geen analyse over het succes van de lokale partijen, die werden behandeld alsof het één stroming was die kritiek had op Paars. Maar was dat wel zo? Niemand wist ook maar iets van de lokale kwesties die in al die steden spelen. Het programma was slecht voorbereid.

Alleen Bram Peper, de omstreden ex-minister en Rotterdamse ex-burgemeester, had het begin van een analyse van deze uitslag die ook op de op Den Haag gerichte televisieverslaggeving zelf zou hebben kunnen slaan: ,,Nederland is een bevoogdende natie vergeleken bij het buitenland. Gemeenten zijn uitvoerders van Haags beleid zonder veel eigen verantwoordelijkheid en eigen financiering. En geen gekozen burgemeester. Nederland is daarin een complete uitzondering in de beschaafde westerse wereld.'' Hij was er zeker van dat veel allochtonen op Fortuyn hadden gestemd: ,,Die hebben liever niet te veel van de eigen mensen in de buurt.''

Deze Rotterdamse klap zal lang nagalmen.