Voortrajectje in de week leggen

Een prachtig gezicht: de baas van het spoor moet zelf het perron op om aan de passagiers een vertraging van een uur uit te leggen, terwijl hij zelf van niets weet. De BBC mag zoiets filmen, de Nederlandse televisie niet. Vandaar dat de poging tot een Nederlandse versie van het BBC-programma Terug naar de werkvloer – bazen in overall – een beetje is mislukt.

Op zich is dat leerzaam. Het lag niet alleen aan de kleine begroting voor de Nederlandse makers. Maar een NS-baas zou zich nooit voor zo'n programma beschikbaar stellen. Aan de omstreden aard van het spoorbedrijf ligt dat niet. Het geprivatiseerde Britse spoor ligt er nog slechter bij dan het Nederlandse. Maar een Nederlandse baas verschanst zich graag achter een cordon van woordvoerders en regisseurs.

Het Britse Terug naar de werkvloer was pakkend. Een projectontwikkelaar ontdekt de gebreken aan zijn snel in elkaar geflanste luxe royal manor woningen en het ontbreken van respons op klachten. Wist hij dat niet voor hij aan de uitzending begon? Of wilde hij zijn bedrijf op die manier flink opschudden? Hij deed dat met verve en puntig taalgebruik.

Misschien zijn Nederlandse bazen beter op de hoogte van wat hen op de werkvloer te wachten staat. Of ze hadden al met voorlichters een voortrajectje in de week gelegd. De Nederlandse baas hoefde slechts wat puntjes op de i te zetten: een loopbrugje over een lopende band van een melkfabriek, een airconditioner in de bedieningskamer van een Efteling-attractie, beter letten op de repareerbaarheid van een nieuw aan te schaffen pantserwagen. In Engeland wordt slechter en slordiger gewerkt en de baas grijpt dan plotseling in met zijn beeldende toorn. Nederland is daarentegen een werknemersparadijsje en de baas bezigt de therapeutische taal van een sociaal werker. Wie last geeft, zit al in de ziektewet.

Campina maakte een suffe indruk. Vorige week ontdekte de topman dat de sjouwers in de koelcel hoofdzakelijk 50-plussers waren die slecht konden tillen. Automatisering was dus nodig, maar dan moesten er weer mensen uit. ,,We zijn gestraft voor ons eigen sociale beleid'', stelde de topman enigszins bitter vast. Misschien een harmonisch VUT-je of de WAO?

In de slotaflevering van gisteren kwam minister van Sociale Zaken Vermeend zelf aan de beurt. Hij concludeerde dat hij veel regels had gemaakt die niet werkten. Jammer genoeg zag ik daarvan geen enkel voorbeeld. Gesprekken met mensen met een uitkering die geen leuk werk kunnen vinden. Tegen een jonge vrouw die passend artistiek werk zocht was hij kort. Daar was de uitkering niet voor. Banen genoeg en van daaruit kon je artistiek werk zoeken.

Maar bij anderen ontstond verwarring. Een oudere huisschilder wilde niet meer schilderen, maar klussen. Terwijl, zo stelde Vermeend terecht vast, grote bouwbedrijven staan te springen om goede huisschilders. Hij wilde hem dus overreden om toch bij zo'n bouwbedrijf te solliciteren, dat vast een passend plekje voor hem zouden kunnen vinden. Aan het eind van het gesprek was er geen duidelijkheid. Vermeend was te weinig ingegaan op de wensen van de huisschilder, vonden de medewerkers van de sociale dienst. Toch vroeg ik me af of iemand die gewoon in zijn vak kan gaan werken nog wel recht heeft op een uitkering.

Maandagavond zag ik Vermeend ook in de eerste aflevering van een interessant drieluik over de sociale dienst van Barbara den Uyl. Hij gaf commentaar op haar filmbeelden en vaak moest ik hem gelijk geven. Ambtenaren hadden het over ,,haalbaarheidsvragen'', ,,trajecten opstarten'' en ,,handen en voeten geven'', maar veel schot zit er niet in.

Was het vanzelfsprekend dat een oudere ongeletterde voormalige serveerster die geen Nederlands sprak nergens aan de bak kon? Vermeend wees op 1.000 nieuwe arbeidsplaatsen in de horeca. Ze kon best in de keuken aan de slag, zei hij. Volgens Den Uyl wilde Vermeend die uitspraak er later uit halen. Vermeend ontkent dat, maar hij zei maandag bij Barend en Van Dorp dat de documentaire was geënsceneerd: ,,Dit is de realiteit niet.'' Het geeft aan dat het gevoelige materie is waar nog menig traject voor zal worden bewandeld.