Nu nog op rode knop drukken

De eerste stemmers konden vanmorgen om half acht terecht. Dat waren er nog niet veel. In Rotterdam-Zuid werd in een moskee gestemd. ,,Je hoeft niet eens je schoenen uit te trekken.''

Om half negen vanochtend waren er vier stemmen uitgebracht in de Rotterdamse Kocatepe moskee op het Afrikaander Plein. Een half uur later waren dat er tien. ,,Turkije heeft een stemplicht. Dat is beter'', zegt Ali Yozgat, voorzitter van de moskee waar vandaag een stembureau is ingericht. ,,Ik heb niet tegen de mensen gezegd: jij moet gaan stemmen. Maar stemmen is wel belangrijk, heb ik gezegd.''

Het gebruiken van de moskee als stemlokaal – een noviteit – is een initiatief van de gemeenteraad om meer allochtone kiezers te trekken. Integratie van nieuwkomers is bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 een thema dat hoog op de politieke agenda staat. En daarvan is Pim Fortuyn de grote katalysator. De voormalige kampioen van Leefbaar Nederland, vandaag lijsttrekker van Leefbaar Rotterdam en straks aanvoerder van zijn eigen lijst bij de TweedeKamerverkiezingen op 15 mei, bepaalde de campagne van de gemeenteraadsverkiezingen. Hij was het ook die ervoor zorgde dat die lokale campagne meer dan ooit leek te worden overheerst door landelijke lijsttrekkers, die bezorgd het land in trokken om hun plaatselijke partijgenoten ,,bij te staan''. Tegelijkertijd konden zij in vele gemeenten vaststellen dat daar lokale partijen dit verkiezingsjaar sterk in opkomst zijn. CDA-leider Jan Peter Balkenende sprak gisteren op een manifestatie in Bleiswijk van een ,,politieke aardverschuiving die op dit moment lijkt plaats te hebben''. En zijn partij heeft daarbij een positie te verliezen; het CDA was tot nu toe van alle partijen het meest vertegenwoordigd op lokaal niveau. De CDA-leider voelde gisteren de bui hangen: ,,Ik heb geen goed gevoel over de afgelopen weken.''

In stemlokaal 344, de Kocatepe moskee, zijn voor vandaag 1.167 stemgerechtigde burgers opgeroepen. De kiezers maakt het niet uit dat het stemlokaal een moskee is. ,,Ik dacht: dan zie ik die moskee eens van binnen, maar je ziet niks'', zegt een kiezer. Het stemlokaal is ingericht in de vergaderzaal van de moskee, een oude HBS. ,,Je hoeft niet eens je schoenen uit te trekken.'' De zorgen gelden vooral de stemmachine, die dit jaar in Rotterdam voor het eerst overal in de stad wordt gebruikt, en in Nederland in negen van de tien stemlokalen wordt aangetroffen. ,,Ja, precies, dan drukt u nu op de witte knop, dan kijk ik even niet'', helpt Bert Visser, lid van het driekoppige stembureau. ,,Ja, ja, nou gaat-ie goed, nu nog de rode knop.''

Zelfs in Amsterdam, waar overigens nog met het rode potlood wordt gestemd en waar `lokalo's' de hegemonie van de traditionele partijen in de peilingen niet bedreigden, behaalde een lokale partij een gisteravond een symbolische overwinning. Niet het Tweede-Kamerlid Rob Oudkerk van de PvdA , inmiddels lijsttrekker voor die partij in Amsterdam. Ook niet de in de opmaat naar de raadsverkiezingen veelvuldig in de media geciteerde VVD-lijsttrekker Geert Dales (,,lokale politiek is er niet voor tuinkabouters''). Zelfs niet de goedgebekte oud-studentenleider Maarten van Poelgeest (GroenLinks) wist de nominatie in de wacht te slepen. De beste debater van het afsluitende lijsttrekkersdebat voor de Amsterdamse lokale tv-zender AT5 was, althans volgens de jury bestaande uit Amsterdamse journalisten, de relatief onbekende lijsttrekker Hansje Kalt van de nog minder bekende partij Amsterdam Anders/De groenen.

Hoe wankelmoedig de gunst van de zwevende kiezer is, illustreerde vanochtend een kiezer in de Amsterdamse binnenstad. ,,Vroeger kon je je stem uitbrengen in het schoolgebouw op het Raamplein, nu moet ik naar de Melkweg'', aldus deze kiezer. De Melkweg is een uitgaanscentrum in Amsterdam, maar dat is niet de reden voor zijn toorn. Bij de Melkweg kan hij zijn auto niet parkeren en hij móét met de auto. ,,Ik was zo kwaad dat ik op Mokum Mobiel heb gestemd in plaats van de partij die ik eerst wilde kiezen.''

Allochtonen, zoals de Marokkaan Mustapha Inahnah (51) gisteren zei, hadden vaak ook hun keuze nog niet bepaald. Inahnah is genaturaliseerd tot Fransman en woont in de Schilderswijk in Den Haag. Hij gaat wel stemmen voor de gemeenteraad, maar hij weet niet waar, wanneer en op wie. ,,Ik ben socialist'', zegt hij. Inahnah wijst op de affiches die bij het reisbureau aan de overkant de straat hangen: ,,Hoe heet dat Marokkaanse meisje ook al weer?''

Hij heeft ruime keus: nergens in de stad hangen zoveel posters als bij de islamitische slagerijen, buurthuizen en reisbureaus als in de oude wijken Schilderswijk en Transvaal. Meestal zijn het affiches van linkse partijen als PvdA, SP, de lokale lijst LinksAppel. Hier worden ze ook niet afgescheurd door tegenstanders.

Dat gebeurt wel verderop, in de nieuwere volkswijk Escamp bijvoorbeeld, waar plakkers van GroenLinks naar eigen zeggen in de nacht met een auto werden gevolgd door scheurders.