Lenin als een seniele oude man

Taurus is het tweede deel van Aleksandr Sokoerovs machtige mannen tetralogie. Moloch, over Adolf Hitler en diens geliefde Eva Braun, begon de reeks, die vervolgd zal worden met een portret van keizer Hirohito. Sokoerov beoogt met het vierluik te laten zien dat dictators ook maar gewone mensen zijn, die poepen of snotjes in hun neus hebben, zoals hier de revolutionair Lenin. Taurus beschrijft een dag uit zijn leven begin jaren twintig, als Lenin geveld door een beroerte half seniel, half lucide zijn onvermijdelijke dood afwacht. Dat de hoofdpersoon Lenin is, en wie al die andere mensen zijn, wordt door de filmmaker echter nooit expliciet gemaakt.

Sokoerovs provocatieve herdefiniëring van het genre van de historische film sluit aan bij academische denkbeelden over geschiedschrijving, waarin de interesse ook is verschoven van de Grote Mannen naar het alledaagse leven. Sokoerov slaat echter teveel door naar de andere kant. Begrijpen we Lenin beter door hem ziek, zwak, en half dement af te beelden? Bovendien is het wat al te gemakkelijk iemand te ontmythologiseren door hem kinderlijk en vergeetachtig te laten zijn. Zo zien we Lenin als hij uit `jagen' gaat met zijn half verlamde arm als geweer, en na te hebben gesproken met Stalin vraagt hij zijn disgenoten 'wie was die meneer?'

Ook in zijn mise-en-scène wijkt Taurus af van meer conventionele films. Net als in Mother and Son en Moloch filmt Sokoerov door vertekenende glasplaten, mist en gebruikt hij lenzen die een deel van het beeld onscherp laten. De hele film baadt in een vaalgroen, melkachtig licht. Composities zijn gedecentreerd en geven hierdoor vaak diepte, met in bijna elk shot wel iemand in de hoek van het kader die Lenin in de gaten houdt. Sokoerov geeft in interviews aan inspiratie te halen uit de schilderkunst, film als kunstvorm is volgens hem nog in een primitief stadium. En dat terwijl de filmgeschiedenis genoeg voorbeelden geeft van hetgeen Sokoerov visueel beoogt. Al in de jaren twintig filmden Franse regisseurs door vertekenende lenzen en spiegels. Deze 'impressionistische' optische effecten vergeten, dat is pas een provocatie.

Taurus (Telets). Regie: Aleksander Sokoerov. Met: Leonid Mozgovoi, Maria Koeznetsova. In: Filmmuseum, Amsterdam.