Ieren dubben over aanscherpen abortuswet

Ierland houdt vandaag zijn vijfde referendum over abortus in twintig jaar. Aan de controverse komt daarmee geen einde. En politiek speelt premier Ahern opnieuw hoog spel.

Wat moet een tienermeisje dat zwanger raakt na een verkrachting? In veertien van de vijftien landen van de Europese Unie kan ze tot minimaal drie maanden abortus laten plegen. Behalve in Ierland. Daar kan het alleen als ze zelfmoord dreigt te plegen, en bovendien op voorwaarde dat de abortus in een ander land wordt uitgevoerd. Maar als premier Bertie Ahern tijdens een referendum vandaag zijn zin krijgt, mag zelfs dat niet meer. Als ze het toch laat doen (of zelf doet), kan ze – net als de betrokken arts – tot twaalf jaar de cel in, meer dan de straf die staat op verkrachting.

Ierland mag de `Keltische tijger' heten, wegens de ongekende economische groei en sociale dynamiek, maar de paus van Rome heeft het nog flink voor het zeggen in de grondwet. Die verbiedt abortus, ook bij zwangerschap door verkrachting of als vaststaat dat de foetus is misvormd. Want leven door God geschonken, zal de mens niet wegnemen.

Dat idee is zwaar omstreden, zoals vorig jaar bleek toen Nederlandse activistes, de Women on Waves, hun `abortusboot' in Dublin aanmeerden om hun Ierse zusters een zwangerschapsbeëindiging buiten de territoriale wateren aan te bieden. En het vijfde referendum over abortus in twintig jaar zal aan de ethische, juridische, religieuze en politieke verwarring evenmin een einde maken. Wat ook niet verandert: de praktijk. Meer dan 6.000 Ierse vrouwen laten jaarlijks een abortus uitvoeren in het Verenigd Koninkrijk, waar het sinds 1967 wel legaal is. In Ierland is abortus alleen toegestaan als het leven van de moeder direct in gevaar is. Het Hooggerechtshof heeft dat ruim uitgelegd. Twee meisjes, 14 en 13, allebei zwanger door verkrachting, mochten sinds 1992 van de hoogste rechter abortus laten plegen nadat ze met zelfmoord hadden gedreigd. Ahern wil die maas in de wet nu dichten, omdat de `medische clausule' volgens hem sindsdien op grote schaal wordt misbruikt en dat ,,bedreigt Iers leven'', zei hij.

Ahern wil ook een betere definitie van dat leven vaststellen: niet de conceptie, maar het moment waarop de bevruchte cel zich een dag of wat later in de baarmoeder nestelt zou na een `ja' als het officiële begin gelden. Dat zou abortus mogelijk maken bij levensbedreigende buitenbaarmoederlijke zwangerschappen, terwijl ook morning after pill en het spiraaltje mogelijk legaal zouden blijven.

Maar juist die definitie leidt tot verdeeldheid in het zogeheten pro life-kamp, waarvan de premier met zijn minderheidscoalitie afhankelijk is om de komende verkiezingen, verwacht in mei, te kunnen winnen. De katholieke kerk steunt het voorstel. Maar andere Ieren gaat het juist niet ver genoeg. `Dana' bijvoorbeeld, die met het liedje All kinds of everything Ierland de eerste overwinning bezorgde op het Eurovisie-songfestival van 1970 en die sindsdien onder haar echte naam Rosemary Scanlon in de politiek is gegaan. Zij voert campagne voor een `nee', omdat ,,het embryo in de eerste dagen van zijn leven zonder bescherming blijft''. En vermoedelijk ook om als onafhankelijk parlementskandidaat in haar thuisdistrict Galway, aan de westkust, Aherns Fianna Fail-partij beentje te kunnen lichten.

Twijfelende pro life'ers maken maar liefst een kwart van de stemmen uit, zeggen de peilingen, terwijl voor- en tegenstemmers elkaar met 35 tegen 31 procent grofweg in evenwicht houden. De progressieve en conservatieve `nee's' zouden Ahern samen wel eens fataal kunnen worden, ook al omdat zeer veel verwarde Ieren vermoedelijk thuis zullen blijven.

Zo'n bizarre `coalitie' van Groenen, katholieke fundamentalisten en de nationalistische stoorzender Sinn Féin bezorgde de regering vorig jaar ook al een bloedneus tijdens het referendum over het verdrag van Nice, dat de uitbreiding van de EU regelt. Na zes verloren tussentijdse verkiezingen is nóg een `nee' het laatste waarop Ahern met zijn wankele coalitie zit te wachten. En ook een `ja' zou vermoedelijk leiden tot een golf nieuwe rechtszaken.

De liberale oppositie en vrouwengroepen zeggen dat een `ja' méér schade aanricht. ,,Degenen die zich kunnen veroorloven te reizen [voor een abortus] zullen dat blijven doen'', zei Catherine Heany van de Irish Family Planning Association, een van de zogeheten pro choice-groepen. ,,Maar als dit amendement [op de grondwet] wordt aangenomen, zal het de meest kwestbare en wanhopige gevallen raken: jonge meisjes die te bang zijn om iemand over hun zwangerschap te vertellen, vrouwen zonder geld en [suïcidale] vrouwen in psychische nood'', aldus Heany.

Abortuswetgeving in EU-landen: www.alra.mailbox.co.uk/

europe.html