Financieel blufpoker

Ruim voor de aanslagen van 11 september had de zogenoemde `nieuwe economie' al een harde landing gemaakt. Bedrijven die werkzaam zijn in de informatie- en communicatietechnologie, de lievelingen van de rijke jaren negentig, kwamen met winstwaarschuwingen en noteerden voor het eerst in hun bestaan koersduikelingen. Het telecombedrijf KPN, de voormalige PTT, stond maandenlang met vervelend nieuws in de wind. De schulden waren hoog, de koers daalde en de banken weigerden krediet. KPN was in Nederland de exponent van een ongeremde bedrijfs- en beurscultuur: eindeloos stijgende koersen, stromen schijnbaar gratis geld en duizelingwekkend persoonlijk gewin voor hen die het dichtst bij het vuur zaten. Toen het voorbij was, bleek hoe voos het systeem was. En pas nu begint zichtbaar te worden hoe groot de stroppen zijn en hoezeer sommige bestuurders hebben gebluft in die euforische jaren.

Voorbeelden zijn er genoeg. Het meest tot de verbeelding spreekt de zaak-Enron in de Verenigde Staten. Deze affaire laat zien hoe achter een façade van een eigentijds product en modern management wanbeleid en bedrog konden woekeren. Natuurlijk is het lang niet overal zo erg als bij Enron. Van `fraude', een veelgebruikt woord en dus aan inflatie onderhevig, is bij de bedrijven in de gewraakte sector vaker niet dan wel sprake. Domheid, overmoed, pech, en mismanagment door een combinatie van die drie spelen een veel grotere rol. Feit is wel dat nog lang niet alle winderigheid uit de markt is.

Wat te denken van de kabel- en telecombedrijven UPC en Versatel, twee ondernemingen die op de effectenbeurs van Amsterdam genoteerd zijn? Beide zijn in grote problemen geraakt. Net als KPN hebben ze torenhoge schulden en stapelen ze verlies op verlies. Het verschil met KPN is dat er geen vadertje staat is die ze de helpende hand reikt. Zowel UPC en Versatel heeft op dit moment een negatief eigen vermogen, reden voor het beursbestuur om het vertrouwen in de bedrijven op te zeggen en beleggers te waarschuwen voor de risico's die ze lopen als ze aandelen UPC of Versatel kopen. Versatel meldde dat het de publicatie van de jaarcijfers, voor vandaag voorzien, moet uitstellen – een hoogste ongebruikelijke maatregel.

Beide onderhandelen momenteel over een schuldsanering van ongekende omvang. De details hiervan zijn voor leken nauwelijks te bevatten, maar de grote lijn is duidelijk. De belegger is de dupe. Met name UPC maakt het bont. Het weigert rente te betalen aan zijn obligatiehouders en wil in ruil voor de schuldpapieren nieuwe aandelen verstrekken. Het gevolg zal zijn dat de obligatiehouders, als zij het plan accepteren, hun investering in rook zien opgaan en dat de huidige aandeelhouders hun belang in UPC zullen zien verwateren. Omdat een faillissement gezien de kolossale schuldenlast niet is uitgesloten, en iedereen in dat geval zijn geld kwijt zou zijn, heeft het management de beleggers in de klem. Het is slikken of stikken.

De lawaaiige bravoure van de bestuurders kan niet verhullen dat ze een vorm van financieel blufpoker spelen. Het is dansen op een rokende vulkaan en zeggen dat er niets aan de hand is. Ingrepen zijn alleen van de banken te verwachten. Maar een gewaarschuwd belegger telt voor twee.