Een cursus stemmen met grof geweld

Jeugdmilities terroristeren Zimbabwe in opdracht van president Mugabe. Bij de 'heropvoeding' van andersdenkenden gebruiken ze bruut geweld. “Zelfs in de week voor de verkiezingen is er geen adempauze.”

Direct na de eerste klap nam Lovemore zich voor de namen van zijn beulen nooit meer te vergeten. Hij vergat ze niet toen ze hem met stokken op zijn voeten sloegen. Ook niet toen ze hem minutenlang met zijn hoofd in ijskoud water hielden, net zolang tot hij zwart voor zijn ogen zag. Zelfs nadat ze hem zo hard tegen zijn hoofd hadden getrapt dat hij zijn bewustzijn verloor, vergat hij hun namen niet.

Beki was erbij, Peter, Tabisa, Victor. Jongens uit de buurt, jongens die net als Lovemore honger hebben en op zoek zijn naar een manier om te overleven in Zimbabwe. Zij kozen de kant van president Mugabe en lieten zich verleiden tot een lidmaatschap van zijn gevreesde jeugdmilitie.

`De groene vliegen' worden ze genoemd, omdat ze zich net als de oorlogsveteranen bij voorkeur in het groen steken. Aan de vooravond van de presidentsverkiezingen in Zimbabwe hebben ze zich in kampen genesteld rondom de grote steden en op het platteland. Verdachte aanhangers van de oppositie (MDC) als Lovemore krijgen er een heropvoeding, een cursus stemmen op 9 en 10 maart. Uit angst voor de grootste bedreiging van zijn machtspositie sinds 22 jaar probeert president Mugabe zich door middel van een terreurcampagne te verzekeren van herverkiezing. Zijn jongste aanhangers dienen daarbij als stoottroepen.

Lovemore liep ze tegen het lijf toen hij vorige week zondag wilde gaan voetballen met een paar vrienden. Niet ver van het voetbalveld vlakbij Bulawayo in het zuiden van Zimbabwe ligt de voormalige kliniek die nu dient als onderkomen van de jeugdmilities. Een van de kampleiders kwam hem en zijn voetbalmaatje vragen even mee te komen. `Even' werd twee dagen en een lange nacht.

Het verhaal over zijn marteling vertelt Lovemore gezeten aan een lange houten tafel in het kantoor van de Amani Trust, een non-gouvermentele organisatie die hulp biedt aan de slachtoffers van het politiek geweld in Zimbabwe. Zijn verhaal zal een plek krijgen in een rapport dat beschrijft waarom de verkiezingen van aanstaand weekend onmogelijk `vrij en eerlijk' kunnen zijn. Terwijl Lovemore over zijn opgezwollen polsen wrijft, vertelt hij hoe de jeugdmilities, opgehitst door hun commandanten, hem lieten koppeltjeduiken in een regen van stokslagen. Ze stopten hem in een ton vol water. Ze kleedden hem uit en sloegen hem tot hij bloed plaste.

Waarom hij geen lid wilde worden van de Mugabe-jeugd was de vraag die ze keer op keer weer stelden. Omdat hij misschien lid was van de oppositie? Ze trokken hem T-shirts aan van regeringspartij Zanu-PF, zodat hij eruit zag als een van hen. Ze lieten hem strijdliederen zingen, zodat hij klonk als een van hen.

De eerste militiekampen verschenen rond 15 januari in en rond Bulawayo, de hoofdstad van Matabeleland. De Amani Trust zegt dat in de directe omgeving van de stad vijftien kampen zijn opgetrokken. Volgens een andere mensenrechtenorganisatie, Human Rights Forum, bevolken 20.000 jongeren in het hele land een totaal van 72 kampen.

Officieel nemen de Zimbabweanen, in leeftijd variërend tussen de tien en dertig jaar, deel aan het Nationale Jeugd Training Programma, dat Mugabe vorig jaar in het leven riep om de jeugd te herinneren aan het lijden van de bevolking onder het blanke regime van Ian Smith. De activiteiten van de jeugd gaan verder dan alleen het volgen van een opfrissingscursus patriottisme. Kampen worden gebruikt als uitvalsbases voor nachtelijke strooptochten, die kiezers angst moeten aanjagen. Met de hulp van de inlichtingendienst CIO en de politiedienst PISI sporen de milities MDC-aanhangers op. Vliegen huizen in brand. Verdwijnen vaders en zonen.

,,Sommige militieleden zijn zelf ook doodsbang'', zegt Lovemore. Ze durven de bevelen van een toekijkende oorlogsveteraan niet te negeren. ,,Het is beter te slaan dan geslagen te worden.'' En sommigen rennen weg. Zoals Dumusani, Felix en Nkosi.

De terreur die vlak voor de verkiezingen door Matabeleland jaagt, is de Ndebele sprekende bevolking niet vreemd. Beginjaren tachtig stuurde Robert Mugabe de in Noord-Korea getrainde Vijfde Brigade naar Matabeleland om met `dissidenten' af te rekenen. De Gukurahundi (letterlijk: het opvegen van vuil) kostte naar schatting 20.000 Zimbabweanen het leven. Gemarteld, verkracht en vermoord voor het steunen van de verkeerde partij, Zapu van Joshua Nkomo die in de jaren zeventig zij aan zij met Mugabe vocht in de bevrijdingsstrijd. Ook toen vertrouwde Mugabe op een Jeugdbrigade die net als China's Rode Garde `de nationale eenheid' moest bevorderen.

Lovemore verloor zijn oudste broer tijdens de Gukurahundi. Hoe zijn broer vermoord werd en waar hij ligt begraven weet hij niet. Zoals veel families in Bulawayo bijna twee decennia na dato nog altijd moeten gissen naar de omstandigheden waaronder hun familieleden de dood vonden.

Sinds het verschijnen van het rapport Breaking the Silence in 1999 dat de slachting in Matabeleland tot in detail beschrijft, staat co-auteur Shari Eppel op de zwarte lijst van de Zimbabweaanse inlichtingendienst. Haar telefoon op het kantoor van de Amani Trust wordt afgeluisterd en emails van bekenden bereiken haar vaak niet eens. Zolang haar werk blijft bestaan uit het documenteren van martelverhalen van slachtoffers van Mugabe's terreurcampagne, zal ze in angst moeten leven. Dat beseft ze. De inval die de politie in januari deed bij de Amani Trust, was niet de eerste en zal ook niet de laatste zijn.

,,Het is opvallend hoe lang de terreur deze keer aanhoudt. Zelfs in de week voor de verkiezingen is er geen adempauze'', zegt Eppel. In de maand voor de parlementsverkiezingen in 2000 kwam Zimbabwe onder het toeziend oog van verkiezingswaarnemers en journalisten wel tot rust.

Haar voorspelling voor het komend weekend is dat Mugabe de verkiezingen zal winnen. ,,Onder de huidige omstandigheden is winst voor de oppositie uitgesloten.'' Ook voorziet ze dat Mugabe zich na de verkiezingen gematigder zal opstellen om zich in elk geval te verzekeren van de goedkeuring van zijn collega's op het Afrikaanse continent. ,,En als in juni niemand nog naar omkijkt, zal hij ons alsnog te grazen nemen.''

Lovemore plast anderhalve week na zijn vrijlating nog altijd bloed. Zijn ingewanden hebben de klappen nog niet verwerkt. Hij sleept met zijn linkerbeen en moet om de paar uur slapen omdat anders de hoofdpijn niet te verdragen is. Toch zal hij zaterdag terugkeren naar zijn geboorteplaats om daar te stemmen, ongeacht de aanwezige milities. ,,Stemmen is mijn enige wraak.'' En als Mugabe toch wint? ,,Dan stemmen we later weer.''