Verslaggeving achter de camera

Een Amerikaanse naaldenfabriek voor vijfenzestigplussers. Toen daar op zondagavond een documentaire over begon, was ik nieuwsgierig. Mooie beelden van knutselende bejaarden in het gedempte licht van een ouderwetse fabricagehal. Maar op de uitleg moest ik zo lang wachten – zo die al ooit zou komen – dat ik doorzapte naar de Vlaamse politieserie Flikken.

Verleden week zondag 7 Dagen met een portret van de Griekse Amerikaan Kritikos, die 265 miljoen gulden subsidie kreeg van de gemeente Amsterdam voor de aanleg van een hypermoderne containerterminal die tot nu toe leeg staat. De zin die ik zojuist geschreven heb kwam nergens in de reportage voor, zodat de ongeïnformeerde kijker geen idee had wat hij zag.

Een miljonair die onder een havenkraan op klanten wachtte, in The Grand logeerde en Cartier-cadeautjes kocht voor zijn kennissenkring. Dat doen bijna alle miljonairs op reis. De man kwam uit Griekenland, liep daar ook nostalgisch rond, maar of dat nou Athene was of Thessaloniki, geen idee. Een weggegooid half uur. Bij wijze van tantaluskwelling gleed de camera over krantenartikelen. Kon ik die maar lezen, dan raakte ik tenminste geïnformeerd.

Hyper-estheticisme waar vooral de VPRO aan lijdt. Cineasten die prachtige beelden maken zonder uitleg. De RVU heeft ook wel een handje van lange beeldreeksen, maar dan minder mooi. Tegen de hyper-esthetiek is binnen de VPRO een nieuwe stroming ontstaan: verslaggeving vanachter een lichte digitale camera met vragen en uitleg ter plekke. Exponent is cameraman Frans Bromet die alle genres heeft beoefend, tot de speelfilm toe, en nu alleen met geluidsman vanachter de camera mensen interviewt. Hij doet dat op zo'n analytische manier in Burenruzies en laatst nog in de serie Verbonden over relaties – overigens met een grote camera – dat bij mij aan het slot van de uitzending geen vraag overblijft.

Bromet krijgt een steeds grotere schare volgelingen die hij in zijn bedrijf Bromet en dochters het vak leert. Die volgelingen hebben niet allemaal de stijl van de meester, zo bleek gisteren tijdens een symposium van De nieuwe film en tv-makers waar ik aan deelnam. Filmen en interviewen tegelijk is moeilijk. Zwaaiende camera's, wisselende licht- en kleursterktes. Maar je weet als kijker wel precies waar het over gaat.

In De Achtste Dag van de Humanistische Omroep op vrijdagavond leggen de jonge verslaggevers precies uit waar ze aan beginnen en ze vragen aan de gefilmde mensen waar ze mee bezig zijn. Dat kan natuurlijk ook in een actualiteitenrubriek met achtergrondcommentaar. En de bewering van de verslaggevers achter de camera dat hun werk intiemer is dan dat van een grote ploeg? Ook zij vormen meestal een ploeg met een geluidsman. De achtste dag heeft er zelfs een tweede camera bij.

Aldith Hunkar doet het helemaal alleen voor Het Journaal. In een Pakistaans vluchtelingenkamp omdat ze daar niet met een ploeg mocht filmen. Onder daklozen omdat ze met een ploeg binnen een dag nooit vertrouwd met hen zou raken. Dat laatste geloof ik niet. Maar het voordeel van deze verslaggeving is wel dat je op je gemak zelf kunt rondkijken, zoals een verslaggever met notitieboek, en niet meteen de teller van zo'n dure tv-ploeg hoeft te laten lopen. Schrijven met de camera.

Zo zagen emotionele cameralieden gisteren hun stiel in gevaar komen. Ze werden overbodig. De televisie zou alleen nog lelijke amateurfilmpjes in het blauwige, slecht afgestelde schijnsel van kleine elektronische camera's vertonen. Er ontstond gisteren een discussie over kwaliteit en misbruik. Ook verslaggevers achter de camera moeten kunnen filmen. Sommige Amerikaanse tv-stations gebruiken alleen nog filmende verslaggevers met een beroerd resultaat. Maar bij de Nederlandse commerciële zenders is er na al die reality een trend terug naar duurdere, professionele televisie.

Ik keerde zondagavond toch terug naar de bejaarden van de naaldenfabriek. Boeiende momenten gedurende weken kijken en filmen verzameld. Ik zag een jonge man zeggen over een 90-jarige medewerker: ,,Hij is meer vergeten dan ik ooit zal leren.'' Zo'n scherpe opmerking maakt mijn avond goed.