Leren van fouten in Afghanistan

De felle strijd in het zuiden van Afghanistan is minder verrassend dan hij lijkt. De moslimextremisten in Shahi Kot wisten vorig jaar Tora Bora te ontvluchten. De Verenigde Staten hebben hun lessen geleerd.

Op het moment dat de wereld zo'n beetje had geconcludeerd dat de strijd in Afghanistan zo goed als gewonnen was, is in het zuidoosten van het land de oorlog weer volledig opgelaaid. De gezamenlijke troepenmacht bestaande uit Amerikanen, Afghanen en zes andere bondgenoten stuitten de afgelopen vier dagen op fel verzet. Maar zo onverwacht als die actie en vooral de weerstand voor de buitenwacht misschien lijkt, is zij niet.

Sterker nog, het moet een zekere geruststelling zijn geweest voor met name de Amerikaanse regering dat überhaupt nog sprake is van verzet. Immers, de militaire campagne in Afghanistan is bejubeld als zeer succesvol, maar de belangrijke leiders van de terreurgroep Al-Qaeda en het verjaagde Talibaanregime zijn nooit gepakt.

Velen van hen, zo is achteraf geconcludeerd, zijn Afghanistan ontvlucht tijdens het offensief rond het grottencomplex van Tora Bora. Die aanval, begin december, eindigde zeer onbevredigend voor de Verenigde Staten toen bleek dat de hoofdzakelijk Afghaanse strijders niet in staat waren geweest de omsingeling van moslimextremisten die zich in het gebied hadden verzameld te vervolmaken. Veel strijders van de terreurgroep Al-Qaeda en de Talibaan zouden naar het nabijgelegen Pakistan zijn ontkomen. Daarbij zouden ze zelfs zijn geholpen door hun makkelijk omkoopbare Afghaanse vijand. Van terroristenleider Osama bin Laden en de leider van de Talibaan, mullah Mohammed Omar werd geen spoor gevonden.

De felle reactie van de zwaarbewapende niet-Afghaanse moslimextremisten in Shahi Kot, in het hooggebergte van de provincie Paktia, bevestigt op zijn minst dat niet alle opgejaagde Talibaan en leden van Al-Qaeda in staat zijn geweest Afghanistan te ontvluchten. Dat maakt speculaties over de mogelijke verblijfplaats van mullah Omar en Bin Laden voor het eerst weer een tikje waarschijnlijker.

De omsingeling van het grottencomplex van Shahi Kot is het directe antwoord op het falen in Tora Bora. Hoewel de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld gisteren heeft ontkend dat toen tactische blunders zijn gemaakt (,,daar was sprake van een compleet andere situatie''), bestaat geen twijfel dat de aanpak van nu van een geheel andere orde is dan die van enkele maanden geleden. De Verenigde Staten hebben hun lessen van Tora Bora geleerd.

Inmiddels is duidelijk geworden dat het Amerikaanse ministerie van Defensie tijdens het offensief in Tora Bora te veel heeft gesteund op Afghaanse lokale milities. De aanval op Tora Bora is destijds door het Pentagon omschreven als het neerslaan van het laatste restje moslimextremistisch verzet, maar de Amerikaanse strijdkrachten beperkten hun aandeel in die strijd tot niet meer dan honderd commando's met een vooral adviserende rol.

Het was een formule die elders in Afghanistan goed had gewerkt. De Verenigde Staten wisten telkens weer een fatale afloop voor hun militairen te minimaliseren en Afghaanse krijgsheren maakten dankbaar gebruik van de strategische adviezen van hun Amerikaanse bondgenoten. Op die manier namen ze in een sneltreinvaart het ene na het andere dorp in waar zij zonder veel moeite weer aanspraak konden maken op het lokale bestuur. Maar de moeilijk toegankelijk grotten in het koude hooggebergte van Tora Bora boden een aanmerkelijk minder aantrekkelijk vooruitzicht en weinig Afghanen wensten zich aan een dergelijk heikel avontuur te wagen.

Inmiddels is gebleken dat leden van Al-Qaeda hun vijand, de lokale Afghaanse krijgsheren, grof geld hebben betaald in ruil voor een veilige aftocht onder begeleiding over de grens naar stammengebied over de grens in Pakistan. Op die manier zouden veel belangrijke leden van Al-Qaeda zijn gevlucht. De grotten die de Verenigde Staten vanuit de lucht hadden bestookt bleken grotendeels leeg.

De Afghaanse autoriteiten hebben het vermoeden uitgesproken dat zich na het offensief in Tora Bora ten minste vijfduizend moslimextremisten, van Al-Qaeda en de Talibaan, hebben gehergroepeerd in het Afghaanse-Pakistaanse grensgebied. Een deel van hen zou zich hebben ingegraven in Shahi Kot.

Om een herhaling van de fouten van Tora Bora te voorkomen hebben de Verenigde Staten er zich van vergewist dat de aanval op Shahi Kot niet hoofdzakelijk wordt uitgevoerd door Afghanen. Onder de 1.500 man die actief zijn in het gebied zijn ten minste zeshonderd Amerikanen en ook Australië, Denemarken, Frankrijk, Duitsland en Noorwegen hebben commando's ingezet. Voorts is gebruik gemaakt van troepen die, anders dan de Amerikaanse commando's in Tora Bora, beter zijn uitgerust voor een strijd van langere duur. De Amerikaanse regering lijkt vastbesloten de moslimextremisten dit keer geen enkele kans te geven en neemt de grotere risico's voor lief.