Eeuwige golfvelden

Florida presteert economisch van alle Amerikaanse staten het beste. Dankzij de stabiele inkomens van de vele gepensioneerden is Florida minder afhankelijk van de grillen van de arbeidsmarkt. In Port St Lucie floreren de woningbouw én de gezondheidszorg. `Ik heb meer heupen opgelapt dan me lief is', zegt de plaatselijke orthopeed. Straks verdrijft het golfkarretje de auto.

Een gebronsde vijftiger uit New York gaat een kijkje nemen bij de bouw van zijn villa van 750.000 dollar in PGA Village, een gloednieuwe gated community in Florida met drie golfbanen. ,,Wat wil je nog meer?'' zegt hij, wijzend op de golfers op een groene heuvel aan gene zijde van zijn zwembad. Angst voor laagvliegende balletjes heeft hij niet.

De New Yorker is niet de enige snowbird, oftewel overwinteraar, die neerstrijkt in deze zonnige enclave in West Florida, twee uur ten noorden van Miami. Het plaatsje dankt zijn bestaan, en zijn naam, aan de Professional Golfers Association, die hier in de winter komt trainen op drie banen ontworpen door Tom Fazio. Tientallen nieuwe huizen in alle prijsklassen worden elke maand toegevoegd aan de 4500 exemplaren die er al staan, en ze worden bijna ongezien verkocht. Engelse, Toscaanse, Mediterraanse stijl, alles is mogelijk.

,,Van de tien mensen die komen kijken sluit ik met drie een koopcontract'', zegt Larry Ieropoli, de makelaar die de rondleiding verzorgt. De vraag zal nog wel even aanhouden, verwacht hij. Er zijn plannen om nog eens zevenduizend extra huizen te bouwen, als de PGA, zoals verwacht, opnieuw drie nieuwe golfbanen aanlegt. ,,Wie wil er nou niet op een golfbaan wonen?'' En dat hek dan? Dat staat er niet zozeer om de criminaliteit buiten te deur te houden, verzekert Ieropoli, maar het verkeer. ,,We willen geen files voor de deur.''

St. Lucie County is met zijn golfbanen en zich snel vermenigvuldigende woonwijken vol dure en nog duurdere huizen, een prettige anomalie in de Verenigde Staten, waar de somberheid van de recessie al enige tijd heerst. In dit deel van Florida, ook wel bekend als de Treasure Coast, lijkt die recessie net zo ver weg als Alaska. ,,Als we de ineenstorting van de effectenbeurzen kunnen weerstaan, en ook nog eens de terreuraanslagen van 11 september, dan kunnen we alles aan'', zegt John Thompson van Kolter, de Canadese projectontwikkelaar die verantwoordelijk is voor het woongedeelte van PGA Village, terwijl hij op het parkeerterrein een sigaret rookt. ,,De prijzen gaan nog steeds omhoog. Huizenbezitters kunnen hun huis nu al met zestig à tachtig procent winst doorverkopen.'' Niet dat ze dat doen, voegt hij er meteen aan toe, want ze willen hier veel te graag blijven.

Toch liggen de huizenprijzen hier nog steeds een paar procent lager dan in West Palm Beach, een van oudsher gewilde bestemming voor snowbirds en andere kapitaalkrachtige gepensioneerden, en dat is precies de reden voor de stormachtige groei van dit golfdorp. Thompson meldt dat er al interesse is getoond uit Scandinavië en Duitsland. ,,Je krijgt hier veel meer waar voor je geld vooropgesteld dat je het leuk vindt om te golfen, natuurlijk. Er wordt al gespeeld met het idee om straks het golfkarretje tot enig toegestaan transportmiddel te verheffen.''

PGA Village is een dramatisch bewijs voor de kracht van de lokale economie in St Lucie County waar het onderdeel van uitmaakt, en van Florida als geheel, de staat die op dit moment economisch het best presteert. De florerende huizenmarkt – de gemiddelde huizenprijs ligt op 150.000 dollar – is een gevolg van de historisch lage hypotheekrente, zo'n 6,92 procent gemiddeld voor een 30-jarige hypotheek. Daar komt bij, dat de koopkracht van gepensioneerden minder kwetsbaar is voor een recessie omdat hun geld vastzit in pensioenen en ze hun baan niet kunnen verliezen omdat ze die vaak niet hebben (hoewel 12 procent van de 65-plussers werkt).

De grote hoeveelheid ouderen 17,6 procent van de inwoners van Florida is 65 of ouder, in deze regio is het 20,7 procent heeft nog een ander gunstig economisch effect, namelijk het grote beroep op de gezondsheidszorg. De zes medische instituten die St Lucie County rijk is, hebben in totaal 800 bedden en bieden werk aan duizenden. Zowel het Lawnwood Regional Medical Center als het St Lucy Medical Center, beiden perifere ziekenhuizen, hebben hun accommodaties recentelijk voor tientallen miljoenen dollars gerenoveerd en uitgebreid. ,,Ik heb meer heupen opgelapt dan me lief is'', zegt Ron Grober, de plaatselijke orthopeed. Sinds hij zelfstandig is, bedient hij als sportarts de New York Mets, die elke jaar komen trainen in Port St Lucie. Veel leuker. Maar het is onzeker of de Mets hun contract verlengen.

Vanzelfsprekend heeft ook Florida te kampen met een enorme teruggang in het toerisme Disneyworld in Orlando staat half leeg, in South Beach in Miami is het uitgestorven. Maar deze staat is minder afhankelijk van sectoren waar de hardste klappen zijn gevallen, zoals de productiesector, de kledingbranche, de staalindustrie en de halfgeleiders. Daarentegen blijft heel Amerika de sap drinken van sinaasappels die in Florida zijn geplukt. Met de grapefruit waar de Treasure Coast bekend om staat, gaat het echter al een jaar of tien minder goed door de moordende concurrentie uit lage lonen landen, met name Brazilië. In 2001 viel de omzet weer met 16 procent terug.

Er zijn genoeg nieuwe bedrijven die het verlies aan arbeidsplaatsen in de citrus-sector opvangen, en wel met structurele fulltime posities, in plaats van seizoensarbeid. In 1999 besloot QVC, een postorderbedrijf dat een verkoopkanaal runt op de kabeltelevisie, zijn callcenter ofwel telefonische klantenservice te verhuizen naar Port St Lucie. Dat betekende een onmiddellijke injectie van ruim negenhonderd arbeidsplaatsen. Het duurde niet lang voordat concurrenten zoals Convergys, dat telefonische diensten verleent aan onder andere AT&T, en Liberty Medical, dat medicijnen verkoopt over de telefoon, hun belfabrieken openden in de regio. Convergys, dat al duizend mensen in dienst heeft, wil binnenkort nog eens driehonderd mensen aannemen bij de overschakeling naar een 24-urige werkdag.

Vanwaar deze plotselinge bedrijvigheid? ,,De uurlonen zijn hier relatief laag en er is een grote voorraad opleidbare mensen'', zegt Al Rivett, hoofd van de Kamer van Koophandel. Met `opleidbaar' bedoelt hij ongeschoold en dus bereid om alles aan te pakken. Met acht procent is de lokale werkeloosheid bijna twee keer het landelijk gemiddelde. Je begint hier met 6,5 a 7 dollar per uur. Dat is niet veel, maar de secundaire arbeidsvoorwaarden zijn redelijk goed. Zo verzorgen sommige van de nieuwe werkgevers een ziektekostenverzekering, en ziektekosten zijn in Florida berucht hoog. Rivett: ,,Florida ziet bedrijven vertrekken vanwege de hoge ziektekosten. Het onderwerp staat bovenaan op de politiek economische agenda.''

Op dit moment wordt druk gelobbied om een Duitse scheepsbouwer naar de haven van Port St Lucie te krijgen. Die heeft interesse getoond om een rederij te openen. Maar ondernemer Lloyd Bell probeert juist overslag met scheepscontainers te introduceren. Dat zou misschien meer banen opleveren, maar volgens critici betekent het een aanslag op de Indian River, de rivier achter de duinen, die bekend staat om zijn unieke ecosysteem.

Winkelketens openen de ene na de andere vestiging in St Lucie County. Overal wordt gebouwd of worden gebouwen geopend. Wie langer dan vijf minuten in de auto zit, komt een WalGreens tegen, een soort McDonalds-apotheek waar hij pillen maar ook allerlei levensmiddelen kan kopen zonder uit de auto te stappen (er zijn er in totaal twaalf, op een bevolking van grofweg 200.000, die ook nog wordt bediend door concurrent Eckerd). Publix, de grootste supermarktketen van Florida, bouwt een groot nieuw winkelcentrum en Walmart verhuist van een grote winkelruimte naar een gigantische winkelruimte, ook wel Supercenter genoemd.

`De bouw is de motor van onze economie'', aldus Doug Davis, die zelf een middelgroot bouwbedrijf heeft, ,,en de motor draait op volle kracht. RK Davis Construction heeft de afgelopen vier jaar zijn omzet zien verdubbelen. Er zijn twee keer zoveel projecten onderweg dan normaal. Over 2002 denkt Davis op zijn minst evenveel winst te maken als over 2001. ,,De enige zorg die ik heb is dat Florida vaak achterloopt. Wij voelen de recessie het laatst, maar we komen er ook het laatst uit.''

Rivett kent dit economische vertragingsverschijnsel ook. ,,Florida gaat nu tegen de nationale trend in, maar voor hoelang? Een lage hypotheekrente betekent immers ook dat mensen met spaargeld minder rente ontvangen, wat op zijn beurt hun koopkracht aantast.''

Omdat de effecten van de recessie hier vaak later voelbaar zijn, kan er overcapaciteit ontstaan, met name in de bouw. Daardoor kan de huizenmarkt instorten. Dat is wat er gebeurde aan het eind van de vorige onroerend goed-explosie, in de jaren tachtig. Maar volgens Rivett en anderen zal het zo'n vaart niet lopen omdat bouwbedrijven, banken en makelaarskantoren dit keer met enige terughoudendheid optreden. Dat wil zeggen: er wordt niet blind gebouwd. ,,Vraag en aanbod sluiten nu beter op elkaar aan.''

Toch lijkt met het PGA-golfdorp de geschiedenis zich te herhalen. Niet zozeer die van de jaren tachtig, maar die van het begin van Port St. Lucie dat wel is omschreven als een ,,escalerende'' stad. Port St. Lucie, in 1961 gesticht, was een bedenksel van marketinglieden die opereeerden onder de naam General Development Corporation (de St. van St. Lucie was afgekeken van St. Maxime en St. Tropez). De GDC kocht in de jaren vijftig grote hoeveelheden niemandsland op en plaatste advertenties in tijdschriften in Washington, New York en Boston, waarin kavels werden verkocht tegen een aanbetaling van tien dollar en daarna tien dollar pachtgeld per maand. Veel van die kopers hebben hun kavel nooit gezien. Anderen werd later voor tienduizenden dollars een houten huisje aangesmeerd, niet groter dan een stacaravan. Men vergat erbij te vertellen dat er geen stromend water en geen riool was. Winkels, scholen en goede wegen waren er ook niet. GDC is beschuldigd van fraude, heeft gedupeerden gecompenseerd en ging daarna failliet.

,,Ik geloof niet dat er veel aardigs te zeggen is over de General Development Corporation, maar ja, die heeft deze stad gesticht'', zegt oud-militair Bob Minsky, de 67-jarige burgemeester van Port St. Lucie, geboren in de Bronx en in 1953 verhuisd naar Florida. ,,We proberen zo goed en zo kwaad als het kan de gaten te dichten.'' Dus dat betekent allereerst de aanleg van een waterleiding en riool, de twee meest urgente voorzieningen. Kosten: 200 miljoen dollar. Daarna volgen de aanleg van nieuwe wegen en een stadskern met winkels, restaurants en misschien zelfs een theater. Minsky: ,,We werken achterstevoren.''

De mensen van het PGA-golfdorp houden ondertussen vol dat zij wel verantwoord bezig zijn. ,,We hadden hier kunnen komen, kavels met winst verkopen en wegwezen'', aldus Thompson. ,,Maar dat doen we niet. We hechten aan kwaliteit en we hebben een visie.'' De gemeenschap binnen de hekken geeft, naast onroerendgoed belasting, zelfs nog iets terug aan de gemeenschap buiten de hekken. ,,In de zomer mogen niet-leden gratis komen golfen.''