Devoot onthoofde nonnen

Ruim vijf jaar geleden maakte De Nederlandse Opera verpletterende indruk met een nieuwe productie van Poulencs zelden opgevoerde opera Dialogues des Carmélites. Wie toen hoorde hoe de guillotine zoevend naar beneden klapte om de zestien nonnen één voor één onherroepelijk het aardse voor het hemelse te doen verwisselen, zag sindsdien geen aangrijpender operascène.

Deze maand herneemt de Nederlandse Opera de Dialogues des Carmélites. De cast is grotendeels gewijzigd, maar in de bak leidt de destijds al zeer succesvolle dirigent Yves Abel het Nederlands Philharmonisch Orkest en het koor van de Nederlandse Opera opnieuw zeer subtiel en spannend door Poulencs eigenzinnige, nu eens diep devote, dan weer lichtvoetige maar steeds zeer welluidende partituur.

Dialogues des Carmélites is Poulencs tweede opera, en zeker zijn mooiste. Hier nergens de frivolités van Les Mamelles de Tirésias, maar de diepe religiositeit die Poulenc na zijn terugkeer tot het katholicisme in 1935 ook tot uitdrukking bracht in koorwerken als het Stabat Mater, het Gloria en de Litanies à la Vierge Noire. Het verhaal is met die religiositeit in overeenstemming. De jonge, nerveuze Blanche treedt net na de Franse Revolutie uit angst voor het leven en de nieuwe tijd toe tot het klooster, en eindigt als martelares.

Regisseur Robert Carsen, decorontwerper Michael Levine en choreograaf Philippe Giraudeau maakten van Dialogues des Carmélites een gewijde, sobere voorstelling in poëtische beelden. In het grauwe, effen eenheidsdecor verplaatsen zich groepen nonnen en zwijgende massa's sjofele revolutionairen in gestileerde processies. De rekwisieten zijn steeds functioneel en de personenregie is fijnzinnig functioneel en strak van uitwerking. De treffendste vondst vormt de slotscène, waarin überhaupt geen guillotine in beeld komt. In plaats daarvan klinkt in het Salve Regina dat de nonnen in afwachting van hun executie zingen en uitbeelden als een devoot ballet, na elke doodsklap één stem minder.

Anders dan bij de première wordt de rol van Blanche nu zeer dramatisch en theatraal gezongen door de lyrische sopraan Susan Chilcott. Naast andere opvallende roldebuten van Marcel Reijans (Chevalier) en Gwynne Geyer (Mme Lidoine) maakt Judith Forst met haar doorleefde timbre indruk als priores, en bleek zij in staat de topbijdrage van de 70-jarige Rita Gorr in '97 even te doen vergeten.

Een constante is Claron McFadden als ontroerend menselijke zuster Constance. Zij is het voor wie Blanche uit het volk naar voren treedt om haar gelofte van martelaarschap waar te maken. Zo eindigen de Dialogues des Carmélites met dezelfde houding als waarin Blanche haar hoge roeping kenbaar maakt; het crucifix.

Voorstelling: Dialogues des Carmélites, van F. Poulenc door de Nederlandse Opera en Nederlands Philharmonisch Orkest o.l.v. Yves Abel. Gezien: 4/2 Muziektheater, Amsterdam. Herh.: t/m 23/3. Radio 4: 9/3, 20.00u (live).