AEX wordt perfecter. Of onbeduidender

Van der Moolen en CMG erin, UPC en Versatel eruit. Afgelopen zaterdag ging de nieuwe samenstelling in van de AEX-index, die jaarlijks wordt herzien. Niet alleen zijn er twee nieuwkomers en twee vertrekkers onder de 25 fondsen in de belangrijkste Amsterdamse beursindex, ook de individuele weging wordt jaarlijks bijgesteld aan de hand van de prestaties van elk fonds.

Er deed zich tot nu toe een opmerkelijk fenomeen voor bij AEX-herwegingen: aandelen die geïntroduceerd zouden worden in de AEX-index, en ook aandelen die een grotere weging zouden krijgen, deden het in de periode voor de herschikking van de index structureel beter dan de rest van de beurs. Onderzoek van de beleggingsinstelling Iris (Rabo en Robeco) wees uit dat in de acht keer vóór 2002 dat de index werd herschikt, een beleggingsportefeuille met `winnaars' van de herschikking het in de 34 dagen tot de herschikking gemiddeld 3,5 procent beter deed dan de beurs. Als die portefeuille ook nog eens gewogen werd, naar de mate waarin elke winnaar in gewicht zou stijgen in de index, deden de winnaars het zelfs gemiddeld 7,4 procent beter.

Het verschijnsel is verklaarbaar. Er zal een toenemende vraag zijn van beleggingsfondsen die de AEX-index schaduwen, naar aandelen die nieuw zijn of die gewicht winnen. Die grotere vraag stuwt de koers op. Maar anderzijds zou in een perfecte markt dat grotere gewicht al lang in de koers verwerkt moeten zijn. Alle beleggers weten namelijk min of meer wat er zal gaan gebeuren.

Zou er dit jaar dan wel een leereffect zijn opgetreden? Iris rekende op verzoek ook dit jaar uit of er koerseffecten waren door de herschikking. Die waren er ditmaal niet. De portefeuille met `winnaars' bevatte naast Van der Moolen en CMG ook de zwaarder geworden aandelen Getronics, KPN, ING, Buhrmann en Fortis. Gelijk gewogen behaalden de winnaars samen een rendement van -4 procent in de 34 dagen tot de herschikking. Een gewogen portefeuille met winnaars, waarin Fortis overigens zwaar domineerde: -0,4 procent. De AEX-index zelf steeg met 1 procent.

Voor conclusies vindt Iris het nog te vroeg, zeker omdat de winstwaarschuwing en aanvankelijke koersval van Fortis vorige maand het experiment nogal verstoorden. Mocht er echter inderdaad sprake zijn van het einde van het AEX-effect, dan zijn er twee hoofdredenen aan te voeren: óf de beleggersgemeenschap anticipeert nu beter op verandering van de index. Of, en die reden is minstens even veelzeggend, de AEX-index doet voor de professionele belegger gewoon steeds minder ter zake.