Wie is niet groot geworden in de lokale politiek... maar Den Haag blijft lonken... en na Den Haag weer de regio

,,All politics is local'', weten ze al sinds jaar en dag in de Verenigde Staten. Dáár en niet in Washington wordt de verkiezingsstrijd gewonnen. In Nederland was het de afgelopen weken precies andersom. Tenminste, zo leek het. Aanstaande woensdag zijn de lokale verkiezingen, maar de bekende Haagse gezichten met hun Haagse besognes domineren de campagne: Melkert, Dijkstal, Balkenende, De Graaf en Rosenmöller. Ze trokken van stad naar stad met een drive, alsof ze wel overal tegelijk een prominente plaats in het gemeentebestuur wilden bekleden.

Ze moeten nog even wachten. De lokale politiek is pas weer voor de huidige nationale kopstukken weggelegd als Den Haag geen plek meer voor ze heeft. Want, zo verloopt de carrière van de gemiddelde Nederlandse politicus: oefenen op lokaal niveau, écht politicus zijn in Den Haag, om tenslotte sadder and wiser in de regio te eindigen.

Een snelle blik op de burgemeesters- en commissarissenkaart van Nederland levert het bewijs. Enkele voorbeelden: Groningen heeft Jacques Wallage. In de jaren zeventig was hij er wethouder, daarna toog hij naar Den Haag en sinds 1998 is hij – als burgemeester – weer terug in Groningen.

Friesland: Ed Nijpels. Ooit raadslid voor de VVD en fractievoorzitter in Bergen op Zoom, toen van alles voor de liberalen in Den Haag (Kamerlid, fractievoorzitter, lijsttrekker en minister) om tenslotte via het burgemeesterschap van Breda en een kortstondige flirt met de marktsector als commissaris van de koningin in Leeuwarden te belanden.

In Den Haag is Wim Deetman burgemeester na een carrière als CDA-Kamerlid, staatssecretaris, minister en Kamervoorzitter. Het vak leerde hij ooit in de Goudse gemeenteraad.

Bijna alle landelijke politici die terugkeren in de regio hebben te kampen met min of meer ernstige afkickverschijnselen. Vandaar dat de `politieke expats' zulke geliefde voorzitters zijn van door `Den Haag' ingestelde commissies. `Goed voor de contacten' zeggen ze hardop tegen hun nieuwe omgeving, `lekker even terug', denken ze ondertussen.

Het zijn vooral de commissarissen der koningin die grossieren in nevenactiviteiten. Absolute koploper op dit punt is zonder meer de in het hoge noorden zetelende commissaris van de koningin in Groningen Hans Alders. Ooit begonnen als ambtelijk secretaris van de PvdA-gemeenteraadsfractie in Nijmegen. Via Kamerlidmaatschap en ministerschap belandde hij in de provincie Groningen. Het weekblad Intermediair riep hem enige tijd geleden uit tot ,,commissietijger'' waarmee hij de eerste plaats veroverde van de informele top 25 van meest invloedrijke mensen in de Nederlandse bureaucratie. De naam van Alders was onder meer verbonden aan de commissies die onderzoek verrichten naar de cafébrand in Volendam, de toekomst van de Rotterdamse haven en de voorbereiding van het Europese kampioenschap voetbal in 2000.

Maar Alders is zeker geen unicum. Geen commissaris zonder nevenfuncties ten dienste van het land.

En hoe staat het met de politieke levenscyclus van de huidige generatie leiders op het Binnenhof? Ook voor de meesten van hen geldt dat hun politieke geboortewieg ergens in een raadszaal stond. VVD-lijsttrekker Hans Dijkstal leerde in de jaren zeventig en tachtig het vak in de Wassenaarse gemeenteraad waar hij ook nog vijf jaar wethouder was. Zijn CDA-collega Jan Peter Balkenende raakte vertrouwd met het politieke handwerk van 1982 tot 1998 als fractielid (later fractievoorzitter) in de gemeenteraad van Amstelveen. Jammer alleen voor Balkenende dat in alle portretten die de afgelopen maanden over hem verschenen over die episode niet meer boven komt dan de befaamde `krokettenmotie'. Het was een breed ondersteund verzoek om als er 's avonds na elf uur werd doorvergaderd de raadsleden van deze oerhollandse lekkernij te voorzien.

Ook D66-lijsttrekker Thom de Graaf begon lokaal. Hij was van 1990 tot 1994 lid van de gemeenteraad van Leiden, samen overigens met zijn huidige fractiegenoot Jan Hoekema. De lijsttrekker van de SP tenslotte, Jan Marijnissen, is tot in zijn vezels verbonden met de lokale politiek van Oss. Hij zat er van 1975 tot 1993 in de gemeenteraad.

Eigenlijk is één van de weinige lijsttrekkers zonder roots in de gemeentepolitiek de PvdA-er Ad Melkert. Terwijl zijn collega-lijstrekkers zich bekwaamden in het lokale speeltuin- en parkeerbeleid was hij al met de grote wereldpolitiek bezig.

Zo was Melkert reeds op zijn 23ste voorzitter van de Council of European National Youth Committees. Van daaruit volgden nog vele andere internationale functies. Weinig local dus. Maar dat is een handicap die hij getuige de huidige `Melkert-crimefighter' mediatournee door Nederland ruimschoots aan het inhalen is.