Oranjemutsen

Onlangs besprak ik in deze rubriek enkele woorden die iets te maken hebben met een prinses. Aanleiding was de Máximaburger, een met oranje paneermeel bedekte hamburger in de vorm van een kroon. Als andere prinsessenwoorden noemde ik: Sole Alexandra, Alexandrakip, Anna Paulownaboom, charlotte-russe, Neroli-olie en palatine.

Ik besloot met de vraag welke prinsessen ik over het hoofd had gezien. In een van de eerste reacties kreeg ik te horen dat ik prinsessenjurk, prinsessenlijn en prinsessenpudding had gemist. Maar dat is niet helemaal juist. Net als de prinsessenboon, die wel ter sprake kwam, gaan die woorden niet op één bepaalde prinses terug. De prinsessenboon heet zo `omdat hij zo fijn is dat hij als spijs voor prinsessen zou kunnen dienen' en die jurk, lijn en pudding zullen op vergelijkbare gronden zijn gevormd.

Wel had ik de `kroonprinses van Denemarken' gemist. Veel lezers blijken kroonprinses van Denemarken of prinses van Denemarken te kennen als naam van een nagerecht. Volgens een lezer gaat het om `appelmoes in de oven met een laag paneermeel en boter erop'. De vraag is nu: naar welke Deense kroonprinses is dit gerecht genoemd? Diverse lezers herinnerden zich dit gerecht uit de jaren dertig van de vorige eeuw, maar het kan makkelijk ouder zijn. In mijn kooknaslagwerken heb ik er niks over kunnen vinden, maar ik heb er niet zoveel. Hoe dan ook: dit lijkt me een oplosbare puzzel.

Een andere prinses die ik over het hoofd zag, is Grace Kelly. Deze beroemde Amerikaanse actrice, dochter van een rijke industrieel, trouwde in 1956 met prins Rainier van Monaco, waardoor zij prinses van Monaco werd. Meiden die ook een echte prins aan de haak wilden slaan, droegen indertijd een Grace-Kellyrol. ,,In mijn tienerjaren (de jaren zestig)'', verduidelijkte een vertaalster Zweeds, ,,werd het kapsel waarmee Máxima zich nu geregeld laat zien, waarbij het lange haar in een elegante verticale rol achter op het hoofd wordt vastgestoken, een Grace-Kellyrol genoemd. Bij ons thuis werd het woord uitgesproken als Chriskellierol. Mijn oudste zus stak haar haar graag zo op (zij droeg het wel wat minder nonchalant dan Máxima). Mijn eigen haar liet zich tot mijn spijt niet op die manier vastzetten. In het Zweeds heeft dit kapsel overigens een heel andere naam, namelijk svinrygg, `zwijnenrug'.''

Komen we terug op ons eigen koningshuis, dat toch meer aan de mode heeft bijgedragen dan ik aanvankelijk dacht. Zo schreef iemand: ,,Toen 53 jaar geleden prinses Juliana ingehuldigd werd, droeg zij een klein kapje, met juwelen of parels bezet, op haar haren. Direct daarna lag de Julianacap in de winkels. Ik droeg er zelf een onder mijn bruidssluier toen ik in 1949 trouwde. Ze waren indertijd geweldig in de mode.''

Kapjes en de Oranjes – het blijkt een vruchtbare combinatie te zijn, want weer een andere lezer schreef: ,,Omstreeks 1965 waren `astronautenkapjes' (een soort gehaakte badmutsen) in de mode. Bij mijn weten stonden deze mutsen ook bekend als prinses Irenekapjes.'' Een lezer uit Zuid-Holland droeg eind jaren zestig, begin jaren zeventig een Irenemuts: ,,Dit was een bontmutsje voor dames dat met behulp van lange koorden onder de kin werd gestrikt.''

Irene heeft overigens nog een vernoeming op haar naam staan, namelijk de Irenetulp. Hiermee wordt een zacht-oranje tulp met een zweem van grijs-groen-lila aangeduid.

In 1892 noemde suikerbakkerij Fortuin in Dokkum bepaalde geperste pepermuntjes Wilhelmina-pepermunt, naar de toen 12-jarige kroonprinses. Dit gebeurde ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van de bakkerij, en met toestemming van koningin Emma. Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal zijn er nog veel meer producten naar Wilhelmina genoemd. Dit wetenschappelijke woordenboek van het Nederlands maakt onder meer melding van de Wilhelmina-appel, de Wilhelminaboom, Wilhelminagebak, Wilhelminakoekje, Wilhelminalinde en Wilhelminatarwe. Vrijwel al die zaken zijn inmiddels weer verdwenen, en zo zal het te zijner tijd ook wel gaan met de Máximaburger.

Reacties naar de Achterpagina of naar sanders@nrc.nl. Voor een samenvatting hiervan zie op vrijdag www.nrc.nl