Zeldzame hoop na Saoedisch vredesplan

Temidden van een nieuwe uitbarsting van geweld in het Midden-Oosten lanceerde prins Abdullah een vredesplan. Het werd enthousiast ontvangen.

Kort na de oorlog van 1967 stelde Israël aan de Arabische wereld vrede voor, in ruil voor alle toen veroverde gebieden. Alleen Jeruzalem zou voor eeuwig de onverdeelde Israëlische hoofdstad moeten blijven, na inlijving van het `bevrijde' oostelijke stadsdeel. In Khartoum wezen de Arabische leiders het voorstel onmiddellijk van de hand.

Vijfendertig jaar later maakt Saoedi-Arabië een draai van 180 graden en stelt het Israël uit naam van de Arabische wereld vrede voor in ruil voor opgave van alle in 1967 veroverde gebieden. Oost-Jeruzalem zou de hoofdstad van een onafhankelijke Palestijnse staat moeten worden. De Saoedi-Arabische kroonprins Abdullah bin Abdul Aziz al-Saud, die deze ideeën eind vorige week lanceerde tijdens een vraaggesprek met Thomas Friedman, columnist van The New York Times, is van plan het ter goedkeuring aan de Arabische top in Beiroet op 27 maart voor te leggen.

Dat is althans de indruk die de EU-coördinator voor het buitenlands beleid, Javier Solana, opdeed tijdens een gesprek met de kroonprins deze week in de Saoedi-Arabische hoofdstad Riad. Sinds de vredestop in Madrid in 1991, na de Golfoorlog, is geen enkele vredesproefballon zo enthousiast in het Midden-Oosten ontvangen.

De hernieuwde hoop op vrede komt op een moment dat het Israëlisch-Palestijnse conflict snel escaleert en de Amerikanen andere prioriteiten in het Midden-Oosten (Irak) lijken te hebben.

Aanvankelijk stelde Israël zich afwachtend en wantrouwend op. Aanhoudend positieve reacties in de Arabische wereld, bij de Palestijnen in Ramallah, in Brussel, Peking, Moskou en na enige aarzeling ook in Washington dwongen premier Ariel Sharon het enthousiasme van zijn minister van Buitenlandse Zaken Shimon Peres schoorvoetend te volgen. De Israëlische president Moshe Katsav wilde zelfs zo snel mogelijk naar Riad vliegen om zijn nieuwe partner in vrede te omhelzen.

In de Israëlische pers verschenen deze week een reeks artikelen en commentaren waarin werd gepleit om het Saoedi-Arabische intitiatief met beide handen aan te grijpen, dan wel heel erg zorgvuldig te overwegen. Het Israëlische volk is dermate gedemoraliseerd door de oorlog met de Palestijnen en teleurgesteld in het leidersschap van premier Sharon dat het daarom het vredesplan snel lijkt te accepteren.

Prins Abdullah heeft vanuit zijn paleis een scherpe kijk op wat er in Israël speelt. Hij had op geen beter moment het diplomatieke vacuüm in het Midden-Oosten kunnen vullen. Henry Siegman, een invloedrijke Amerikaans joodse vriend van de kroonprins, weet dat Abdullah zich geen illusies maakt dat premier Sharon van hetzelfde kaliber is als bijvoorbeeld Charles De Gaulle (Algerijnse onafhankelijkheid).

Volgens Siegman verwacht de prins dat aanvaarding van zijn voorstel door de Arabische landen de publieke opinie in Israël zal doen omslaan. Dat zou mogelijk tot een politieke vredescoalitie in Israël kunnen leiden. Sharon heeft nog voldoende charisma om zichzelf als vredestichter te overtreffen. Diep in zijn hart heeft minister van Buitenlandse Zaken Peres de hoop niet opgegeven dat premier Sharon, ondanks zijn harde militaire acties tegen de Palestijnen, toch nog deze vredesbuiteling zal maken.

Van Henry Siegman kan Sharon leren dat de ideeën van kroonprins Abdullah minder dogmatisch zijn dan ze op het eerste gezicht lijken. De prins zou er bij de uitwerking van zijn ideeën tot een levensvatbaar plan rekening mee houden dat de Klaagmuur in (Oost)-Jeruzalem en de joodse wijk onder Israëlische soevereiniteit komen. Ook zou hij akkoord gaan met landruil tussen Israël en de Palestijnen zodat nederzettingen in bezet gebied door Israël kunnen worden geannexeerd.

Als de Arabische top in Beiroet instemt met voorstel, wordt de basis gelegd voor voortzetting van de in 2000 in het Amerikaanse Camp David vastgelopen Israëlisch-Palestijns vredesonderhandelingen. De ideeën van de toenmalig Amerikaans president Bill Clinton en de erfenis van het overleg in Camp David en later in Taba, kunnen in het Saoedi-Arabische plan worden geïntegreerd. De besprekingen die Peres met de Palestijnse onderhandelaar Achmed Qurei heeft gevoerd, sluiten daar ook op aan.

Niet alleen voor Israël, maar ook voor de Palestijnen kan door het Saoedi-Arabische initiatief een nieuwe situatie ontstaan. Hervatting van het vredesoverleg zal plaats vinden met steun van de hele Arabische wereld. Dat was niet het geval tijdens Clintons gesprekken met Ehud Barak en Yasser Arafat in 2000. In Israël wordt gezegd dat het onder deze omstandigheden voor Arafat, maar ook voor Sharon gemakkelijker zal zijn om concessies te doen. Sharon moet de Palestijnse leider dan echter wel in de gelegenheid stellen uit zijn ,,gevangenschap'' in Ramallah naar Beiroet te reizen om aan de Arabische top te kunnen deelnemen. Dat zal Sharons eerste vredestest zijn.

In Jeruzalem wordt gezegd dat het initiatief van kroonprins Abdullah eerder is afgestemd op herstel van het geschonden imago van Saoedi-Arabië in de Verenigde Staten dan op het stichten van vrede in het Midden-Oosten. In de VS wordt Saoedi-Arabië na 11 september gezien als een broedplaats voor islamitisch terrorisme. Op hun beurt zeggen de Palestijnen dat kroonprins Abdullah met zijn impliciete erkenning van Israël al zijn kruit heeft verschoten.

In het Midden-Oosten heeft alles altijd een dubbele bodem. Dat neemt niet weg dat in theorie de weg nu is geopend voor vervulling van de Israëlische droom op erkenning en integratie in het Midden-Oosten.