Verlangen naar verlof

Wie straks wil reizen, studeren of voor familie zorgen, moet nu sparen. Van de fiscus mag u in ieder geval tien procent van uw brutoloon belastingvrij opzij zetten. Nu de baas nog overtuigen.

Tanja Sinke (35) was in Machu Picchu, de mysterieuze ruïnestad in Peru vlakbij de vroegere Inca-hoofdstad Cuzco. Ze had net haar vader verloren en vond haar werk bij de bank niet meer zo leuk. Hier in ,,de wieg van de bliksem en van de mens'' — zoals de Chileense dichter Neruda schreef — hervond ze haar levenslust. Hier, bij de zoutmeren van Bolivia, in het aardse paradijs van de Galápagos-eilanden en talloze andere plekken in Peru, Bolivia en Ecuador.

Sinke, directie-secretaresse bij een lokaal Rabobankkantoor, reisde vorig jaar met haar vriend drieënhalve maand rond tijdens een sabbatical leave, een opfrisverlof waarvoor ze lang dagen had opgespaard. ,,Niet alleen genoot ik van wat ik zag, ook ontdekte ik wat ik waardevol vond. Hoe belangrijk familieleden en vrienden voor mij zijn'', vertelt Sinke. Terug in Nederland besloot ze korter te gaan werken en stapte ze over van de vestiging in Rotterdam naar die in Bergen op Zoom, dichtbij haar woonplaats.

Voor een verlof als dat van Sinke bestaat sinds 1 januari 2001 een fiscale stimulans. Werknemers kunnen jaarlijks tien procent van hun bruto-inkomen belastingvrij sparen in tijd of geld, zodat ze er na tien jaar in principe een jaar tussenuit kunnen. Tijdens het verlof krijgen ze het geld uitgekeerd en betalen daar dan wel belasting over. ,,Deze regeling heeft een belemmering weggenomen'', zegt FNV-woordvoerster L. Bijleveld: ,,Nederlanders sparen graag, zeker als het een belastingvoordeel oplevert.''

Het vakverbond FNV maakt zich al jaren sterk voor een verruiming van de verlofregelingen om werknemers meer de baas te laten zijn over hun eigen tijd. Om de werktijden meer te kunnen afstemmen op de verplichtingen thuis (zoals de zorg voor kleine kinderen), om de stress te verminderen of om de positie op de arbeidsmarkt te verbeteren (met bijvoorbeeld een studie).

In een enquête die de FNV begin dit jaar publiceerde, gaf 16 procent van de ondervraagde werknemers aan nu al gebruik te maken van verlofspaarregelingen. Nog eens 14 procent gaf aan dat wel te willen als de mogelijkheid zou bestaan.

Het verlangen naar verlof wordt volgens de FNV gevoed door de wens familieleden te verzorgen, het eigen huis op te knappen of een wereldreis te maken. Verzekeraar Aegon hield vorig jaar een enquête onder zijn 3.500 Nederlandse werknemers, van wie een op de zeven reageerde. ,,Daar kwam uit dat mensen van boven de dertig vooral tijd willen voor zorgtaken, terwijl mensen onder de dertig willen studeren'', zegt een woordvoerster.

Anoek Hoijtink (30), die werkt bij Unilever-dochter IgloMora, keerde halverwege vorig jaar terug van een negen maanden durende reis door onder meer India, Tibet, Nepal en Australië. Hoewel Hoijtink zich langdurig heeft ontspannen aan onder meer de stranden in Thailand, had ze ook diepere drijfveren. ,,Ik was marktonderzoekster, maar wilde meer verantwoordelijkheid voor de verkoop. Dat gevoel sluimerde al, maar door de afstand werd het echt duidelijk. Ik ben nu als brandmanager verantwoordelijk voor het Mora-merk.''

Hoijtink bezocht veel weeshuizen: ,,Ook omdat we overwegen een kind te adopteren. In Vietnam en Laos zijn de kinderen er redelijk aan toe en kunnen zij bijvoorbeeld naar school. Uit deze landen willen we nu zeker geen kinderen adopteren. Anders is dat in Nepal. We zijn sowieso gevallen voor dat prachtige land, maar ook is de armoede daar zo groot dat kinderen weinig kansen hebben.''

Er zijn drie soorten verlofsparen, die allemaal hun eigen manco's hebben. Bij `tijd voor tijd' kunnen werknemers bijvoorbeeld de adv-uren die ze doorwerken opsparen, maar mensen met een 36-urige werkweek die 40 uur werken sparen eigenlijk wekelijks 0,4 uur te veel. Om 10 procent belastingvrij te sparen, zou 39,6 uur genoeg zijn. Een variant is het tijdsparen, waarbij de werknemer uren bijhoudt in zijn `spaarboekje' en de werkgever het loon stort in een apart fonds. Door een administratieve kwestie kom dat nog niet van de grond. ,,Dat is jammer'', zegt Bijleveld van de FNV, ,,want bij een faillissement is de werknemer zijn uren kwijt en onder meer de bouw en de metaal kennen heel veel kleine bedrijven.''

Nog maar weinig bedrijven bieden werknemers de kans om verlofdagen te sparen uit het brutoloon. De werknemer kan belastingvrij sparen als zijn bedrijf driekwart van het personeel die mogelijkheid biedt, maar de werkgever is niet verplicht om dat te doen. Een rondgang langs 25 grote bedrijven in Nederland (zie kader) leert dat slechts een enkeling de uitgebreide verlofregeling in het pakket heeft, terwijl een aantal bedrijven ermee bezig is. Bedrijven doen dat om een ,,aantrekkelijk pakket te bieden'' (Heineken) of omdat de ,,balans tussen werk en privé een maatschappelijke trend is'' (CMG), maar vooral ,,omdat het op ons afkomt'' zeggen velen.

De Rabobank biedt bedrijven sinds kort het `product' verlofsparen aan. Een bedrijf kan voor haar werknemers rekeningen openen waarop zij geld of tijd kunnen sparen. Volgens woordvoerder van de Rabobank B. Wanrooij is er sprake van ,,een groeimarkt''. ,,We hebben geen marktonderzoek gedaan, maar wel geconstateerd dar er steeds meer vragen komen van onze klanten, de bedrijven dus''.

Dat de gretigheid nog gering blijft, komt onder meer doordat grote bedrijven vaak al een regeling hebben. Werknemers kunnen al bovenwettelijke vakantiedagen, adv-dagen en overuren sparen en ook vakantiedagen kopen en verkopen. De helft van de werknemers in de FNV-enquête geeft aan op deze manier verlof te kunnen opbouwen. En werknemers staan volgens veel grote bedrijven niet te springen om uitbreiding, ook al is de maximumverloftijd vaak maar enkele maanden. Het voordeel van de huidige regelingen is dat de werknemer de gespaarde tijd mag gebruiken om eerder met pensioen te gaan. Omdat de overheid hier geen voorstander van is, wil de fiscus dat de tijd die is gespaard uit het brutoloon minimaal een jaar voor het pensioen wordt opgenomen. Wel mag de werknemer het geld dat op de rekening is gezet, gebruiken voor het dichten van het zogeheten `pensioengat' (alles wat de werknemer straks minder krijgt dan 70 procent van het laatst verdiende loon).

Bedrijven — vooral de kleine — vinden bovendien het vervangen van verlofgangers vaak erg lastig. De vriend van Tanja Sinke moest om op reis te kunnen zelfs ontslag nemen bij het middelgrote bedrijf waar hij werkte. Koudwatervrees, vindt de FNV, die vindt dat er talloze creatieve oplossingen zijn te bedenken. Bedrijven vrezen ook dat de werknemer erg losraakt van zijn werk, zoals Aegon die een verlof van maximaal een half jaar toestaat ,,omdat de kloof anders te groot wordt''.

Die vrees is niet ongegrond, vindt Anoek Hoijtink. ,,De waarde van de reis zit in het vermogen alles veel meer te relativeren, maar daardoor kostte het ook veel tijd voordat ik weer net zo gemotiveerd was als mijn collega's om zoveel mogelijk frikadellen te verkopen.''