Tempel test voor rechtsstaat India

De bouw van de omstreden hindoetempel in Ayodhya, die gisteren is uitgesteld, heeft geleid tot een krachtmeting binnen de hindoebeweging zelf.

Premier Atal Bihari Vajpayee heeft de eerste slag gewonnen: de Wereld Hindoe Raad (VHP) heeft gistermiddag verklaard de bouw van een omstreden hindoetempel in Ayodhya te zullen uitstellen.

Aanvankelijk had de VHP aangekondigd op 15 maart met de bouw van de tempel te zullen beginnen, op de plek waar tien jaar geleden een moskee door VHP-aanhangers werd verwoest. Maar Vajpayee bleef bij zijn standpunt dat er gewacht moet worden op een uitspraak van het Hooggerechtshof en dat die uitspraak dient te worden gerespecteerd.

Niets minder dan de seculiere rechtsstaat is deze dagen in het geding in India. En de krachtmeting vindt niet plaats tussen een seculiere en een religieuze partij, maar tussen twee partijen binnen de hindoe-beweging. Nu moet gezegd dat er niet zoiets bestaat als een duidelijk omlijnde `hindoe-beweging'. `Hindutva' is de verzamelnaam voor losjes georganiseerde groepen, met wisselende achtergronden, en namen die even onduidelijk zijn als hun doeleinden.

Er is een `vrijwilligers-beweging', de RSS, die overkomt als de landelijke padvinderij met bijpassend uniform: khaki korte broek. Er is de Shiv Sena, die vooral actief is in de stad Bombay, met een excentrieke leider die zowel popzanger Michael Jackson ontvangt als de verkoop van Valentijnskaarten verbiedt. Er is de Wereld Hindoe Raad (VHP) die met de toevoeging van het woord `wereld' vooral duidelijk maakt dat de financiële contributies afkomstig zijn van hindoes uit Canada, Amerika, Engeland en zelfs Nederland. En dan is er de BJP van premier Vajpayee, die zich `hindoe-nationalistisch' noemt en zich concentreert op het Indiase parlement, tot nu toe met succes.

De nauwe banden die deze organisaties met elkaar onderhouden zijn vrij nieuw: tien jaar geleden werd een ongeschreven pact gesmeed toen in het stadje Ayodhya de Babri-moskee werd verwoest en hindoes een zogeheten `eigen identiteit' kregen. Tot dan toe had de meerderheid van 800 miljoen hindoes aan de grootste minderheid van 200 miljoen moslims vooral gunsten verleend.

Mahatma Gandhi, de vader des vaderlands, had zelfs het idee gehad om een moslim het eerste premierschap van het land aan te bieden, om te bewijzen hoe tolerant en seculier India was, en hoe onnodig de scheiding tussen India en Pakistan. De eerste premier werd echter de hindoe Nehru, die het seculiere van de Indiase staat bleef benadrukken. En na hem alle premiers, tot de komst van Atal Bihari Vajpayee in 1996.

Vajpayee kende zijn machtsbasis: de fanatieke hindoes van de RSS, VHP, Shiv Sena en vele anderen. Bij grote godsdienstige bijeenkomsten heeft Vajpayee dan ook uitspraken gedaan die angst aanjoegen: zo zei hij een keer dat hij een `vrijwilliger' was, zoals de leden van de RSS. En dat de bouw van de tempel in Ayodhya een kwestie was van `nationaal sentiment'.

Maar verkiezingen winnen met opruiende taal is één ding. Een land met een miljard inwoners besturen is heel iets anders. Vajpayee wil gewoon regeren, wat hij alleen kan in een coalitie met bijna twintig kleinere partijen, die niets moeten hebben van `hindutva'.

De bouw van de tempel in Ayodhya, waarmee de VHP nu weer komt, is de ultieme lakmoesproef voor de Indiase rechtsstaat. De rechter verbiedt vooralsnog de bouw van een tempel op de plek waar de moskee had gestaan. De BJP-regering dient dit rechterlijk bevel uit te voeren, desnoods met inzet van het leger. Wat betekent dat de BJP straks zal schieten op de eigen aanhangers.

Om de bouw af te dwingen had de VHP hindoes opgeroepen om massaal op pelgrimstocht te komen naar Ayodhya. Een groep die daaraan gehoor had gegeven werd op woensdag door moslims aangevallen: twee treinwagons werden in brand gestoken, met 58 doden als gevolg.

Hoezeer Vajpayee hierna ook opriep tot zelfbeheersing, de VHP wilde wraak: tot nu toe vielen daarbij in de deelstaat Gujarat zeker 140 doden. De BJP zwichtte niet voor de gewelddadigheden van de VHP. Vajpayee stuurde het leger erop af en liet gericht schieten op de eigen aanhangers, wat in hindoe-kringen met groot ongeloof is gadegeslagen. Het is de BJP dus menens. Een hindoe-nationalistische partij is bereid de seculiere rechtsstaat te verdedigen wat, binnen de hindoebeweging, een grote verrassing is.