Polis koppelen aan eigen huis?

Op 1 april aanstaande moet uw aangifte nieuwe stijl bij de belastingdienst binnen zijn. In een korte serie aandacht voor de belangrijkste wijzigingen. Deel 2: hoofdbrekens van de kapitaalverzekeringen.

Het nieuwe aangiftebiljet zal de meeste belastingbetalers de nodige hoofdbrekens bezorgen op het punt van de kapitaalverzekeringen. Per 1 januari 2001 zijn de fiscale regels voor kapitaalverzekeringen namelijk ingrijpend gewijzigd. Vrijwel alle polissen vallen vanaf die datum in box 3, maar bijvoorbeeld weer niet de polissen die u naar eigen keuze koppelt aan de eigen woning. Deze worden geplaatst in box 1. De vraag of het verstandig is om een polis in box 3 of box 1 te plaatsen, hangt van een aantal factoren af. Hierna een aantal uitgangspunten om u op weg te helpen.

Een kapitaalverzekering is in feite niets anders dan een spaarrekening met een verzekeringskarakter waarbij in het contract is vastgelegd dat u uw geld doorgaans in de vorm van een eenmalige kapitaaluitkering ontvangt. Uitgangspunt van het nieuwe stelsel is dan ook dat deze verzekeringen net als gewone spaarrekeningen automatisch in box 3 belast worden met 1,2 procent, tenzij er een vrijstelling geldt.

Vaak wordt er voor aflossing van de schuld op de eigen woning een kapitaalverzekering gesloten, bijvoorbeeld bij de spaarhypotheek. In principe zou de door u aan deze hypotheek gekoppelde verzekeringspolis in box 3 belast worden en zou u ieder jaar belasting betalen, terwijl de verzekering pas na een flink aantal jaren tot uitkering komt. Het zou zo minder aantrekkelijk worden om op deze manier een woning te financieren.

Hier is door de wetgever op ingespeeld. Er is een nieuw fiscaal begrip gelanceerd, namelijk de kapitaalverzekering eigen woning (KEW). U kunt er voor kiezen om uw kapitaalverzekering te koppelen aan de hypothecaire schuld op de eigen woning. Zowel de verzekering als de polis moeten aan een aantal voorwaarden voldoen.

Onder andere moet in de polis staan vermeld dat de uitkering gebruikt zal worden om de hypotheekschuld van de eigen woning af te lossen. Ook moet u aan de fiscus melden dat u in het bezit bent van zo'n verzekering. Op het aangiftebiljet wordt hier bij het onderdeel 'de eigen woning' specifiek om gevraagd. Zo'n gekoppelde polis valt dan niet in box 3 maar in box 1. De belasting wordt pas geheven als de polis tot uitkering komt en dan alleen nog maar als het bedrag van de uitkering boven de in box 1 geldende vrijstelling uitkomt. Deze vrijstelling bedraagt - als aan bepaalde voorwaarden is voldaan - maximaal € 125.500 per persoon.

Is het nu altijd wijs om uit box 3 weg te gaan? Hoewel de vrijstelling in box 1 een aantrekkelijk vooruitzicht is, moet u bij uw beslissing om een kapitaalverzekering in box 1 te plaatsen goed in de gaten houden dat hier ook verplichtingen aan vastzitten. Een van de voorwaarden is dat de vrijstelling alleen wordt verleend als u de uitkering gebruikt om de eigenwoningschuld zoveel mogelijk af te lossen. Het is dus niet mogelijk een deel van de schuld in stand te laten als de uitkering hoog genoeg is om de hele schuld af te lossen. Bovendien geldt de vrijstelling alleen voor het bedrag van de schuld. Als de uitkering hoger is dan de schuld, wordt de opgebouwde rente in het bovenmatige deel van de uitkering progressief belast in box 1.

Een voorbeeld: Stel u heeft een kapitaalverzekering gekoppeld aan uw eigen woning. Na dertig jaar krijgt u een uitkering van € 225 000. Uw hypotheekschuld is echter lager, namelijk € 100.000. De vrijstelling is nu beperkt tot dat bedrag van de schuld. Het rentebestanddeel in het niet-vrijgestelde deel van de kapitaaluitkering (€ 125 000) wordt tegen maximaal 52% belast in box 1. Het overgebleven saldo kunt u eventueel overboeken naar een spaarrekening die het jaar daarop belast gaat worden in box 3.

Polissen die zijn afgesloten onder het oude belastingstelsel kunt u in principe ook nog koppelen aan de eigen woning. Als u de polis laat aanpassen vóór het insturen van uw aangifte over 2001 en bovendien op de aangifte aankruist dat u verzoekt om van een kapitaalverzekering een KEW te maken, dan wordt de verzekering vanaf 1 januari 2001 als KEW aangemerkt. In vrijwel alle gevallen zijn de overgangsmaatregelen echter zo gunstig dat koppelen van deze 'oude' polissen niet voordelig is: de renteaangroei tot en met 2000 is meestal vrij en in box 3 geldt voor deze oude polissen in het algemeen wél een hoge, weliswaar niet-geïndexeerde vrijstelling. Voor polissen (die zijn afgesloten vóór 15 september 1999) geldt namelijk onder voorwaarden een vrijstelling van € 123.428 tot uiterlijk 14 september 2029. Fiscale partners hebben samen een vrijstelling van € 246.856. Een bijkomend voordeel van plaatsing van oude polissen in box 3 is bovendien dat deze niet vallen onder de strengere regels van het nieuwe belastingstelsel.

Of u tot koppelen moet overgaan of niet moet u dus zorgvuldig afwegen, zonodig in overleg met een deskundige.

Deze rubriek wordt verzorgd door Kluwer Fiscale en Financiële Uitgevers. Eerdere afleveringen staan op www.nrc.nl/geld/geldtelt