Een Amerikaanse communist in China

Joan Hinton ging in 1948 uit idealisme naar China. Ze is er nooit meer weggegaan. Maar het land waaraan ze haar hart heeft verpand, herkent ze niet meer.

Bij de ingang salueert een klein bronzen beeld van Mao Zedong naar de bezoekers. De grote kleurentelevisie die prominent in de ruime kamer staat, is afgesteld op de BBC. Dit is de boerenwoning van Joan Hinton, een tachtigjarige Amerikaanse die in 1948 naar China kwam omdat ze in Mao's revolutie geloofde. Ze is altijd gebleven, en haar geloof in Mao is nog ongeschonden.

Op de televisie verschijnen beelden van de Amerikaanse president Bush die een officieel bezoek brengt aan president Jiang Zemin in Peking. Wat vindt Hinton van de internationale campagne tegen het terrorisme? ,,Klinkklare onzin allemaal. Bush is zelf de grootste terrorist die vrij rondloopt.''

Joan draagt een boerenkiel over een houthakkersblouse, en zowel binnen als buiten houdt ze haar blauwe Mao-petje op. Vol trots toont ze het bedrijf, dat ze zelf heeft ontworpen en gebouwd. Van huis uit is ze kerngeleerde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte ze in Los Alamos in het geheim aan de ontwikkeling van de eerste atoombom. Met dat werk wilde ze na de oorlog niet doorgaan. ,,Ik had geen zin om mijn hele leven te besteden aan het maken van nog grotere en betere bommen voor Amerika, zeker niet toen de wereld zich opnieuw in twee ideologische kampen verdeelde'', zo motiveert ze haar vertrek naar China. Met haar vertrek haalde ze de Amerikaanse verdenking van nucleaire spionage op de hals.

Voor Joan Hinton heeft Mao Zedong ook nu, ruim 25 jaar na zijn dood, nog steeds niets aan grootsheid ingeboet. Ze vertelt hoe ze ooit zo dicht bij hem heeft gestaan dat ze haar wijsvinger eventjes op de mouw van zijn jasje kon leggen. ,,Hij heeft er vast niets van gemerkt, maar voor mij was het een heel bijzonder moment.''

Ze herinnert zich de Culturele Revolutie, de periode 1966-1976 waarin Mao het land in een situatie van volledige anarchie stortte, als een van de gelukkigste tijden van haar leven. ,,We hadden al vroeg een petitie geschreven waarin we eisten dat we net als de Chinezen mee wilden doen aan de Culturele Revolutie. Toen Mao daarvoor zijn toestemming gaf, hielden we fantastische strijdbijeenkomsten. We gingen hevig tekeer tegen andere facties. Machtig was het.''

Herinnert ze zich Nixons bezoek aan China in 1972 nog? ,,In 1971 werden alle Amerikanen bijeengeroepen, en premier Zhou Enlai vertelde ons dat Henry Kissinger naar China zou komen. We hadden er begrip voor dat Mao toenadering tot Amerika zocht, want hij zocht een tegenwicht tegen de Sovjet-Unie. Nixon of Kissinger zelf heb ik niet ontmoet.''

Dat Mao ook fouten gemaakt zou kunnen hebben, wil er bij haar niet in. ,,Ach, dat is lasterpraat van de revisionisten die na zijn dood de macht hebben gegrepen. Mao's enige fout die ik heb kunnen ontdekken, is dat hij niet heeft voorkomen dat zijn toenmalige vrouw He Zizhen tijdens de Lange Mars moest bevallen'', lacht ze.

Joan Hinton voelt zich slecht thuis in het huidige China, waar Mao's revolutionaire idealen goeddeels vergeten zijn en waar het bereiken van een grotere welvaart uitgegroeid is tot de voornaamste nationale cultus.

,,Deng Xiaoping heeft de verworvenheden van de revolutie terugedraaid. Hij heeft de gewone man alles ontnomen wat we in Mao's tijd met zoveel moeite hadden opgebouwd. Dat Deng toestemming heeft gegeven aan sommige mensen om eerder rijk te worden dan anderen, zie ik als een grove fout. Een kleine groep is daardoor stinkend rijk geworden, maar de gewone mensen zijn verarmd. Dat kan niet goed gaan. Op een gegeven moment, als de ellende te erg wordt, dan komt de zaak weer tot ontploffing. Dan stoot het volk de machthebbers van hun plaats. Zo is het in de Chinese geschiedenis altijd nog gegaan.''

Voorlopig heeft ze een meer directe zorg aan haar hoofd. Volgens plannen van de gemeente Peking moet haar boerderij binnenkort wijken voor een nieuwe weg. Het hele gebied wordt geherstructureerd in het kader van de Olympische Spelen van 2008. Dat baart haar grote zorgen, want een zorgvuldig ontworpen en gebouwde boerderij verplaats je niet gemakkelijk.

Ze heeft daarom een briefje in de zak van de huidige Chinese premier Zhu Rongji gestopt toen ze laatst was uitgenodigd op een nieuwjaarsreceptie voor de paar oude buitenlandse adviseurs die China nog rijk is. Ze hoopt dat Zhu het tij nog kan keren, anders komt er met de afbraak van de staatsboerderij ook definitief een einde aan een tijdperk waarin buitenlanders en Chinezen zich zij aan zij inzetten voor Mao's nieuwe wereldorde.