DNA-ANALYSE PLAATST UITGESTORVEN DODO IN STAMBOOM VAN DUIVEN

De dodo blijkt als soort veel ouder dan Mauritius, het eiland waarop deze inmiddels al vier eeuwen uitgestorven vogel door Europese zeevaarders nog in levenden lijve is waargenomen.

Wetenschappers van de universiteit van Oxford en van The Natural History Museum in Londen wisten de evolutionaire geschiedenis van de dodo te achterhalen via analyse van mitchondriaal DNA afkomstig uit enkele van de weinige bewaard gebleven stoffelijke resten van het dier (een kop en een poot). In het onderzoek vergeleken ze het DNA van de dodo met 36 andere soorten duifachtigen, wat hen in staat stelde een stamboom te reconstrueren (Science, 1 maart).

De DNA-vergelijkingen tonen aan dat de dodo (aanvankelijk Didus ineptus, nu Raphus cucullatus) onmiskenbaar tot de familie van de duiven behoort. Afgaand op het bijzondere uiterlijk van het dier groepeerden naturalisten de dodo aanvankelijk onder de loopvogels en zelfs onder de roofvogels. Ze lieten zich misleiden door de vele veranderingen in lichaamsbouw (zoals het verlies van het vliegvermogen en het uitgroeien tot een groot formaat) die veel eilandsoorten ondergaan als gevolg van het ontbreken van roofvijanden. Sinds het midden van de achttiende eeuw, toen wetenschappers het dier voor het eerst op basis van de skeletbouw indeelden, rees het vermoeden dat de dodo verwant was met duiven of duifachtigen. Het DNA neemt nu iedere twijfel weg.

De onderzoekers extraheerden van elk dier twee genen van het mitochondriaal DNA: het gen voor 12S rRNA (360 basenparen lang) en dat voor cytochroom b (1050 basenparen lang). Nauwkeurig vergeleken zij de DNA-volgordes en lieten een computerprogramma aan de hand daarvan de best passende evolutionaire stamboom bepalen. Ter controle van de resultaten namen de onderzoekers ook het mitochondriaal DNA van twee meeuwen mee; die vielen in de analyse inderdaad buiten de groep van duiven.

De dodo blijkt het nauwst verwant met de Rodrigues solitaire, een eveneens uitgestorven vogel van het buureiland Rodrigues. Het dichtstbijstaande nog levende familielid van de dodo en de solitaire is de Nicobarduif uit Zuidoost-Azië. Iets verder verwijderd, maar nog steeds in dezelfde groep vallen de kroonduiven uit Nieuw Guinea en de `kleine dodo' Didunculus strigirostris van Samoa. Die laatste vogel ontleende zijn naam al aan zijn dodo-achtige uiterlijk met een gedrongen lijf en een tamelijk fors uitgevallen snavel.

Het nu in kaart gebrachte familie-album van de dodo levert het verrassende inzicht op dat de soort zich al ontwikkeld moet hebben ver voor het ontstaan van zijn enig bekende stek Mauritius. Uit de DNA-analyse blijkt dat de dodo en de solitaire van Rodrigues zich vanaf ruim 25 miljoen jaar geleden tot aparte soorten ontwikkelden. Volgens eerder geologisch onderzoek zijn de eilanden Mauritius en Rodrigues respectievelijk 7,3 en 1,5 miljoen jaar geleden ontstaan. Dat maakt het volgens de auteurs van het Science-artikel uiterst onaannemelijk dat de dodo en de solitaire zich vanwege de isolatie op twee aparte eilanden tot aparte soorten hebben ontwikkeld.