Afrekening

Onder Jan Konings, de nieuwe topman van Laurus, is bij de supermarktketen de wind uit een andere hoek gaan waaien. Konings moet Laurus uit de verliezen helpen. Hij rekent daarbij af met het verleden, inclusief personeelsdirecteur Hans Cornuit, die van `lekken' naar de vakbonden wordt beschuldigd. Reconstructie van een ontslag dat een veldslag werd.

Den Bosch, 4 oktober 2001, half elf 's morgens. Op het hoofdkantoor van supermarktketen Laurus wordt personeelschef Hans Cornuit ontboden bij interim-bestuursvoorzitter Jan Konings. In de directiekamer zegt Konings tegen zijn personeelschef dat hij is ontslagen. Cornuit heeft volgens Konings ,,tendentieuze onjuistheden, [en] ook vertrouwelijke en koersgevoelige zaken Laurus betreffende'' doorgebriefd aan de vakbonden FNV en CNV. Een ernstig vergrijp. Cornuit kan meteen zijn spullen pakken. Pas na enig soebatten met de directiesecretaris mag hij zijn lease-auto meenemen, mits hij die wel de volgende dag inlevert.

Een ernstig vergrijp, dat voldoende is voor ontslag op staande voet. Als het waar is. Maar het is niet waar, heeft Cornuit in de rechtzaken die daarop tussen hem en Laurus volgden steeds gezegd. De vakbonden FNV en CNV vallen hem bij. ,,We hebben van Cornuit niets gehoord dat we niet zelf al wisten'', zeggen de vakbondbestuurders Ron Peters (FNV) en Siefko Weert (CNV): ,,Wij zijn door Laurus gebruikt om Cornuit eruit te werken''. Laurus weigert desgevraagd commentaar.

Het ontslag van Cornuit weerspiegelt het nieuwe tijdperk dat Laurus is ingegaan, nadat Konings vorige zomer op het hoofdkantoor in Den Bosch de plaats heeft ingenomen van Ole van der Straaten. Cornuit was een vertrouweling van Van der Straaten, die bij de supermarktketen duizend bloemen wilde laten bloeien. Dat mislukte. Onder Konings heerst een nieuwe zakelijkheid, waarbij streng op de kosten wordt gelet. Het vertrek van Cornuit past in de afrekening met het tijdperk-Van der Straaten, waarmee onder Konings is begonnen.

Het is 27 september, een week vóór het ontslag van Cornuit, wanneer Jan Konings 's middags op het kantoor in Den Bosch aankomt na een zakelijke trip naar België. Er blijkt een publicitaire bom te zijn ontploft. De vakbonden FNV en CNV hebben de avond ervoor een bericht aan de media doen uitgaan met de kop: Laurus wellicht onderuit door één aandeelhouder. In het bericht uitten de vakbonden de vrees dat de commissaris-grootaandeelhouder van Laurus, Eric Albada Jelgersma, een hindernis kan zijn voor de supermarktketen. De media besteden aan het bericht veel aandacht. Er is, kortom, herrie.

En dat is wel het allerlaatste wat Konings wil – hij is aangesteld om rust bij het bedrijf te brengen. De versmelting van Vendex Food met De Boer Unigro tot Laurus in 1999 had niet de triomf gebracht die het lauriersymbool in de naam suggereert. De som van de winkelformules – Edah, Super de Boer, Konmar – sloeg minder aan dan de delen afzonderlijk. Het gezamenlijke marktaandeel stagneerde, de winst daalde. Ole van der Straaten, de topman van Laurus, waagde de grote sprong voorwaarts: alle 800 winkelvestigingen ombouwen tot Konmar, de relatief luxueuze winkelformule. Een dramatische omzetdaling in de zomer van 2001 maakte een eind aan die droom. Van der Straaten kon vertrekken.

Jan Konings mag als interim-bestuursvoorzitter puinruimen. ,,Ik ben de winterschilder'', laat hij zich binnen het bedrijf ontvallen, dat intussen diep in de financiële moeilijkheden zit. Konings geldt als een echte saneerder, een man die het schrappen van arbeidsplaatsen niet schuwt. ,,De man heeft ijswater in zijn aderen'', zegt CNV-vakbondsbestuurder Weert. Konings moet Laurus uit de verliezen helpen; klaarmaken voor de verkoop aan desnoods een buitenlandse partij, wordt in de detailhandelsbranche gezegd.

Wanneer Konings die middag van 27 september hoort over het mediabericht van de bonden, roept hij onmiddellijk Cornuit bij zich. Cornuit onderhoudt bij Laurus de contacten met de vakbonden. Konings vraagt Cornuit of hij met de bonden heeft gesproken, anders gezegd of hij de bron is geweest voor het mediabericht van de bonden. ,,Ik herinner mij dat nog goed omdat hij eerst ontkende met hen te hebben gesproken. Later gaf hij toe toch met de bonden te hebben gesproken'', schrijft Konings in een verklaring aan de rechtbank. Cornuit onthoudt zich van ieder commentaar. Cornuits advocaat heeft Konings' lezing voor de rechtbank bestreden. FNV-vakbondsbestuurder Peters: ,,Ons persbericht bood Konings de gelegenheid om het laatste Konmar-vuiltje weg te werken.''

Cornuit is inderdaad nauw verbonden met het mislukte Konmar-experiment. Hij is afkomstig van Unilever, net als Van der Straaten, die hem vraagt de overstap naar Laurus te maken. Zijn functie bij Laurus heet voortaan human resource manager, niet meer directeur Personeel & Organisatie (P&O). Want onder Van der Straaten zijn naast de klant ook de werknemers centraal komen te staan. ,,Werknemers kregen eigen verantwoordelijkheden. De prikklok verdween, de controle op het ziekteverzuim verminderde en het personeel kreeg kaartjes met wervende slogans'', vertelt FNV'er Peters. Cornuit is niet de klassieke P&O-directeur die, in de woorden van CNV'er Weert, alleen zorgt voor ,,het ondertekenen van arbeidscontracten'', maar de man die de nieuwe, zelfbewuste, creatieve en klantvriendelijke Laurus-werknemer moet helpen scheppen.

Niet het soort man waarmee Konings denkt de oorlog te kunnen winnen op de vechtmarkt die de detailhandel is. Konings heeft na zijn aantreden de Konmaroperatie onmiddellijk stilgelegd en zo'n veertig adviseurs voor hun diensten bedankt. De functie van Cornuit wordt uitgekleed; werknemers moeten zonder slogans weer wennen aan de prikklok. ,,Ik heb Cornuit zijn speeltjes afgepakt'', zal Konings later tegen FNV'er Peters zeggen.

Wanneer Cornuit die middag van 27 september bij Konings in de directiekamer wordt geroepen, heeft hij er nog geen idee van hoe vaak zijn naam in de dagen erna genoemd zal worden. In de loop van de gebeurtenissen rondom zijn ontslag raken de bonden slaags met de directie van Laurus en met commissaris-grootaandeelhouder Albada Jelgersma, met voor Cornuit een ongewilde bijrol.

Het begint al diezelfde middag. Konings laat eerst Cornuit bellen met FNV'er Peters en belt dan rond 18.00 uur zelf met Peters. Hij is woedend, hij wil een ontmoeting met de vakbonden, die wordt vastgesteld voor de week erna, op 2 oktober. Hij wil de vakbonden de les lezen over hun bericht aan de media, dat naar zijn mening de onderneming Laurus heeft beschadigd. Dat is niet zo, zeggen Peters (FNV) en Weert (CNV) nu, het bericht was gericht tegen commissaris-grootaandeelhouder Eric Albada Jelgersma.

Albada Jelgersma geniet als supermarktondernemer, gastheer op zijn wijnchateau en dankzij de `Quote-500', de ranking van rijkste Nederlandse ondernemers van het gelijknamige blad, faam in Nederland. Als oprichter van Unigro is hij een belangrijke erflater van Laurus, waarin hij zo'n derde van de aandelen bezit en waarvan hij ook commissaris is. Een dubbelrol, vinden de bonden. Weert (CNV) formuleert het zo: ,,De grootaandeelhouder wil zich verrijken met het bedrijf; dat is ook prima, want hij heeft er veel geld ingestoken. Als commissaris moet hij zich echter alleen bezig houden met het wel en wee van het bedrijf''.

Dat kan een probleem worden, vrezen de bonden, en misschien al heel snel. FNV en CNV denken namelijk dat Laurus — en daarmee de 40.000 banen — alleen kan worden gered met een overname door een buitenlandse supermarkt, zoals het Franse Casino. Stel dat er een bod komt dat de redding voor Laurus betekent, dan zou commissaris Albada Jelgersma ermee moeten instemmen. Maar stel dat het bod in de ogen van grootaandeelhouder Albada Jelgersma te laag is, houdt hij dan de overname tegen? De beurskoers van het aandeel is ingestort en de kans dat een overnamebod dat hele verlies in één klap zal goedmaken is niet groot.

,,Een gevoel'', zo noemt Peters dit scenario. Eerder al hebben de vakbondbestuurders het idee gekregen dat Albada Jelgersma zich verzet tegen de voorgenomen verkoop door Laurus (toen nog onder Van der Straaten) van enkele supermarkten aan de Sperwergroep. Peters: ,,Op dat moment was het beeld dat wij hadden: AJ, je zit hier een goede deal ongedaan te maken.'' Omdat de geruchten over een aanstaande overname steeds sterker worden, besluiten de bonden die woensdagavond 26 september hun bericht (`Laurus wellicht onderuit door één aandeelhouder') aan de media te sturen. Nog geen 24 uur later wordt Cornuit ter verantwoording geroepen door Konings.

Dat Konings aan Cornuit denkt, is op zichzelf niet vreemd, want de personeelsman is voor de vakbonden hun laatste vertrouweling bij Laurus. En dat weet Konings. Onder Van der Straaten waren de luiken bij Laurus open gezet. Van der Straaten en Cornuit luisterden naar de bonden met de gedachte dat grootscheepse veranderingen alleen kunnen slagen als ook de werknemers die steunen. Vol weemoed herinnert Peters zich de avond in oktober 2000, toen Van der Straaten de eerste plannen voor de Konmaroperatie ontvouwde en openstond voor kritiek. Er heerste een vertrouwelijke sfeer, waarin veel informeel werd gesproken.

Sinds het aantreden van Konings, in de zomer van 2001, voelen de vakbonden zich minder welkom op het hoofdkantoor in Den Bosch. Ze worden voornamelijk formeel benadert. Konings zal later in de rechtszaal verklaren: ,,Vakbonden zijn de natuurlijke vijanden van de onderneming''. Alleen met Cornuit blijft het contact goed. Weert (CNV) zegt: ,,Cornuit praatte ons vaak informeel bij. Hij vertelde [ons] geen geheime dingen, maar waarschuwde bijvoorbeeld wel als er een persbericht [van Laurus] aan kwam''.

Het is maandag 1 oktober, wanneer Peters (FNV) een telefoontje krijgt van Ruud Kiep, die namens Eric Albada Jelgersma optreedt. Kiep is adjunct-directeur van A.J. Investments, dat een belangrijke schakel vormt in de talrijke vastgoedbezittingen van Albada Jelgersma. Hij vraagt Peters zijn faxnummer om hem een eis tot rectificatie van het vakbondsbericht van 26 september te sturen, maar tijdens het telefoongesprek besluiten zij tot nader overleg. Peters belt Weert (CNV), die in de auto op weg is naar een afspraak, maar onmiddellijk omkeert. De vakbondsbestuurders tonen zich gretig met Albada Jelgersma te spreken. ,,En de gretigheid [...] gaf ons de indruk dat zij toch wel geschrokken waren van de vele reacties, die hun persbericht teweeg had gebracht'', noteert Kiep in een verklaring voor de rechtbank.

Feit is dat de druk op de bonden groot is geworden. Veel aandacht van de media, een woedende Konings, en Albada Jelgersma die een rectificatie eist. Peters heeft die ochtend om kwart over zeven een dreigtelefoontje gekregen, waarin iemand hem met een vervormde stem meedeelt dat hij `aan de beurt' komt. ,,Of dat iets met Laurus te maken had, weet ik niet'', zegt Peters over de vele van zulke telefoontjes die pas in november ophielden.

De vakbondsbestuurders zeggen nieuwsgierig te zijn geweest naar Albada Jelgersma, die in de wereld van de detailhandel een legende is. ,,Ik was gewoon razend benieuwd naar die man en wilde wel eens horen wat-ie had te zeggen'', erkent Weert. Peters zegt: ,,Dit was onze kans om de visie van een commissaris te horen. Ik was erg nieuwsgierig om te zien hoe AJ er in het wild uitziet''.

Op het kantoor van A.J. Investments, waar Peters en Weert 1 oktober om 14.30 uur aankomen, moeten ze met Kiep even wachten. Wanneer Albada Jelgersma binnenkomt – de Amerikaanse vlag als pochet – steekt hij volgens Peters en Weert zijn beide armen in de lucht en vraagt: ,,Waarom heren? Waar heb ik dit aan verdiend? Ik word aangevallen en de vakbonden huilen mee met de wolven in het bos.'' Weert vertelt nu: ,,Ik heb hem geantwoord, dat er in de huidige situatie een ingebouwd belangenconflict ligt doordat hij én commissaris is én grootaandeelhouder. Hij sprak echter tegen dat er een potentieel belangenconflict ligt. Dat deed hij op een rustige, vasthoudende manier.''

Albada en Kiep beginnen te hengelen naar de bronnen van de vakbonden en noemen onder andere de naam van Cornuit. Volgens Peters en Weert zegt Albada daarbij: ,,Die Cornuit krijg ik nog wel''. Albada Jelgersma, die verder elk commentaar weigert, laat weten dat hij ,,deze formulering [...] absoluut niet [heeft] gebruikt''. De sympathie van de vakbonden ligt dan nog altijd bij Hans Cornuit. Dat gevoel slaat echter om als Albada Jelgersma uitleg geeft over de `Sperwer-deal'.

Cornuit had de verkoop van de winkels altijd verdedigd als een goede deal. Bij het gesprek betoogt Albada Jelgersma echter dat het een slechte deal was geweest, dat de winkels 150 miljoen waard waren en niet de 25 miljoen gulden waarvoor ze (door Van der Straaten) in de verkoop waren gegaan. ,,Nee, nadere cijfers gaf-ie niet, maar ik vond hem wel behoorlijk overtuigend'', zegt Weert. Peters zegt: ,,Omdat ik ook wel verstand heb van de detailhandel kon ik wel beoordelen of het klopte wat AJ zei. En het klopte, dachten wij. Nog steeds zeg ik: Die Sperwer-deal was niet goed''.

De vakbondsbestuurders voelen zich plotseling bedrogen door Cornuit, die hun de Sperwer-deal altijd als gunstig heeft voorgespiegeld. Kiep zegt in een verklaring dat de heren ,,geschokt'' zijn. ,,Dat klopt wel. Ik was eerlijk gezegd wel ontdaan'', zegt Weert. ,,Ik werd dan ook kwaad op de vorige directie, in het bijzonder op Cornuit die onze contactman was''. Peters zegt: ,,Ik heb een zwak voor Hans, ook nu nog, maar ik voelde me door hem en Ole van der Straaten wel genaaid.'' Peters komt niet op het idee om Cornuit te bellen. ,,Achteraf had ik dat meteen moeten doen, die dag nog, meteen na het gesprek. Dan had ik het van hem kunnen horen hoe het was gegaan.''

Als de vakbondsbestuurders Peters en Weert zich 2 oktober, een dag na het gesprek met Albada Jelgersma, om 18.00 uur melden op het kantoor in Den Bosch voor het gesprek met Konings is de sfeer geladen. Konings wordt vergezeld door Cornuit en Visch, directeur sociale zaken bij Laurus. De supermarkttopman vaart enorm uit tegen de bestuurders. Konings zelf verklaart later de heren te hebben gewezen op ,,grote onjuistheden'' in hun bericht aan de media. Peters zegt: ,,Konings heeft een preek gehouden van wel 20 minuten. En dát klopte niet, en dát was niet waar. Hij bleef doorpraten, ook als ik tegenwerpingen maakte''.

Tijdens de tirade van Konings staat Peters plotseling op, stopt zijn spullen in zijn koffertje en wil weglopen. Weert houdt hem tegen met de woorden `Zitten blijven'. Weert zegt nu: ,,Als we waren weggelopen, hadden we het verwijt kunnen krijgen uit het overleg met de werkgever te zijn gestapt''. Achteraf zegt Peters: ,,Ik had toen toch gewoon moeten weglopen uit het gesprek''. Want het gesprek krijgt een wending, die de vakbonden later zullen betreuren.

Nog geschokt over wat hij de dag ervoor heeft gehoord van Albada Jelgersma, vraagt Weert aan Konings om een gesprek onder zes ogen; hij wil wel eens weten hoe dat zit met de Sperwer-deal. Als Cornuit en Visch vertrokken zijn, toont Konings zich verheugd over het plotseling informele gesprek. Hij zegt: ,,Er zit een `mol' in ons bedrijf. En die zat net bij ons aan tafel''. Konings wil van de bonden weten wie bij Laurus de bron is geweest voor hun mediabericht. ,,Toen hebben we gezegd: `Hij woont niet in Helmond'. Visch woont daar wel, Cornuit niet'', vertelt Weert. Peters kan zich dit niet herinneren, maar bevestigt dat hij en Weert nog steeds kwaad waren op Cornuit en misschien onvoorzichtig zijn geweest in hun uitlatingen.

Er is namelijk één ding, dat Cornuit in de ogen van Konings bijzonder verdacht maakt. Op woensdagmiddag 26 september, enkele uren voordat de bonden hun gewraakte bericht aan de media naar buiten brachten, heeft Cornuit een ontmoeting gehad met Peters. Op verzoek van Peters, die zich grote zorgen maakt over het voortdurend `lekken' van vertrouwelijke informatie over Laurus in de media. Een ontmoeting in hotel Midland in Utrecht. ,,In de lobby, waar iedereen ons kon zien zitten. Cornuit beloofde te onderzoeken waar het lek vandaan komt, maar hij voegde eraan toe dat hij niets kon garanderen'', vertelt Peters.

Konings vraagt naar dat gesprek.,,Ik heb verteld hoe het gesprek is gegaan, dat Cornuit niets had verteld wat ik niet zelf al wist. Dat het ook geen geheim overleg was.'' Voor Konings is het duidelijk dat Cornuit de bonden heeft ingelicht over een aanstaande overname, geschermd met het mogelijke ontslag van 10.000 mensen en zich negatief heeft uitgelaten over Albada Jelgersma.

De volgende dag, op 3 oktober, krijgt Peters weer een telefoontje van Kiep. Kiep verwijst naar het `goede gesprek' dat de vakbondsbestuurders de avond ervoor hebben gehad met Konings – onduidelijk is hoe Kiep dit weet. Albada Jelgersma, zo laat Kiep weten, overweegt in elk geval om de eis tot rectificatie te laten vallen. Hans Cornuit wordt een dag later ontslagen. De bonden schrikken van het ontslag en sturen Konings een brief, waarin zij ontkennen dat de directeur personeelszaken hun geheime informatie heeft verstrekt.

In de twee ontslagzaken tussen Cornuit en Laurus oordeelt de rechter in november dat het bedrijf niet aannemelijk heeft kunnen maken dat Cornuit heeft gelekt. De rechter beslist dat Cornuit twee jaarsalarissen mee moet krijgen. Dat geld, een bedrag van 1,2 miljoen gulden (ruim een half miljoen euro), is nog steeds niet binnen. Peters heeft daar wel een verklaring voor: ,,Door Hans Cornuit zonder afkoopsom op straat te zetten laat Konings zien dat iedereen bij Laurus ontslagen kan worden zonder een cent mee te krijgen. Ik bespeur onder de mensen nu al angst.''