Schrikken voor het drama

Kort na de elfde september stuurde de directie van Channel Communications, exploitant van 1.170 commerciële radiostations, een lijst met 150 titels van populaire nummers. Het was raadzaam, die voorlopig niet meer te laten horen. Bijvoorbeeld You dropped a bomb on me, van de Gap Band, Blow up the Outside World, van Soundgarden, en ook Louis Armstrongs What a wonderful world. Deze lijst op zichzelf is een historisch document, waarover heel wat meer te vertellen zou zijn. Bijvoorbeeld, hoe als bij toverslag de commerciële cultuur van het hou-me-vast-of-ik-bega-een ongeluk het aflegde tegen de rauwe werkelijkheid. Ook in Hollywood ging men bij zichzelf te rade. Van sommige films, zoals Gangster, over het internationaal terrorisme en Collateral Damage met Arnold Schwarzenegger werd de première uitgesteld. De deskundigen voorzagen dat de industrie terug moest naar Doris Day.

Intussen zijn er boeken en verhalen over de elfde verschenen, er is een literatuur in wording. Waarom dan geen film? In een zaaltje van de New York Historical Society is al twee maanden na de aanval een documentaire gaan draaien. The New Yorker heeft een paar prachtige artikelen gepubliceerd. Dat van Lawrence Wright, The Counter-Terrorist, is gekocht door MGM om er een film van te maken. Binnenkort verschijnt er een boek van Dennis Smith, Report from Ground Zero, dat door ABC zal worden verfilmd.

Zo gaat het overal. Na zekere tijd wordt de vaderlandse geschiedenis gebruikt om er verhalen van te maken. Zonder de Verenigde Oostindische Compagnie geen Scheepsjongens van Bontekoe, geen beeldje aan de haven van Hoorn. Zonder de indianen, de cowboys, de constructeurs van de kust-naar-kust spoorwegen, de reizigers en de rovers, zouden er geen westerns zijn; zonder de Prohibition, Al Capone, John Dillinger en Ma Baker geen gangsterfilms. De Invasie en Vietnam hebben Hollywood jaren werk bezorgd. Het doet wat denken aan een grapje dat alweer een poos geleden hier de ronde deed. Prof.dr. Lou de Jong was bezig aan de laatste delen van zijn Geschiedenis van het Koninkrijk. Als hij sterft voor hij het af heeft, is de Tweede Wereldoorlog voor niets geweest. Gelukkig heeft hij het glansrijk voltooid. Met het wetenschappelijk schrijven van geschiedenis gaat het hier niet slecht. Maar als het aankomt op het drama, schrikken we terug. Misschien komt het doordat we hier te weinig Italiaanse immigranten hebben opgenomen.

Minder dan een half jaar later is het taboe op de elfde verdwenen. Niet officieel opgeheven maar vervaagd. Ik veronderstel dat het drie oorzaken heeft. De Amerikaanse vaderlandsliefde, die in Europa altijd wordt onderschat. Wij, met onze geschiedenis van eeuwen, vol half gewonnen, half verloren oorlogen, hecatomben en verwoestingen, hebben een reserve tegen de vaderlandse geschiedenis gekregen. Bij het woord zegepraal alleen al denken we: wat bedoel je? Dan is er een onverbreekbaar verband tussen vaderlandsliefde en heldhaftigheid. Hollands helden als daar zijn, Tromp, De Ruyter en Piet Hein, dichtte Willem Elsschot. Wij Nederlanders vechten tegen onze erfvijand, het water. Zelf beseffen we dat niet meer zo sterk, maar in het buitenland is het een legende. Er zijn niet zoveel Nederlanders meer die nog weten wie Hans Brinkers was. (De jongen die het vaderland redde door zijn vinger in de dijk te houden). In Amerika is hij een van de bekendste Nederlanders, juist door deze heldhaftigheid.

En dan de derde oorzaak van het verdwijnen van het taboe: de niets ontziende vrije markt. Er is een onderneming, eBay, die haar producten via internet verkoopt. Die heeft de grens bereikt en overschreden, onder andere met een computerprogramma, een vluchtsimulator, die de gebruiker in staat stelt tussen de brandende torens te vliegen, met het uitzicht op mensen die op het punt staan uit de ramen te springen. Wordt verkocht als een 911 uncut rescue tape. Ook in de aanbieding: koperen asbakken waarvan beweerd wordt dat ze uit het WTC, en nu met de aanbeveling real conversation pieces. En dan is er een portret van Osama bin Laden, dat je op het porselein van de wc kunt plakken. Het gemeentebestuur heeft de directie gevraagd deze artikelen – `schaamteloze pogingen om van een massamoord te profiteren' en `walgelijk' – uit de handel te nemen. De directie heeft beloofd het aanbod kritisch te zullen bekijken. Dit nieuws las ik in de International Herald Tribune van het afgelopen weekeinde. Het staat niet in de rubriek kunst en cultuur (wat je misschien in Europa zou verwachten) maar op de pagina's Business, in de rubriek Technology & Innovation.

Ik heb geen oordeel; alleen een conclusie. Dat 911 voor het eerst na lange tijd weer eens duidelijk laat zien, hoe ver de Amerikaanse en de Europese cultuur van elkaar verwijderd kunnen zijn. Die twee takken van de familie hebben op het ogenblik niet veel verstand van elkaar.