Loop voorzichtig Europa, want u loopt op mijn dromen

De conventie voor de toekomst van Europa begon gisteren met te filosoferen over haar eigen betekenis. Yeats werd er bijgehaald, en het Zwanenmeer.

Was de opening van de conventie over de toekomst van Europa gisteren een historische gebeurtenis?

Leden van de conventie vroegen het en gaven elkaar uiteenlopende antwoorden. De Nederlandse Europarlementariër Hanja Maij-Weggen (CDA) dacht dat gisteren de weg naar een echte Europese grondwet was ingeslagen. Lennart Meri, voormalig president van Estland, was sceptischer en vergeleek de conventie met het treurig aflopende Zwanenmeer. ,,Een heel mooi ballet, maar men weet tevoren al hoe het eindigt.''

De voorzitter van de conventie, de 76-jarige Franse ex-president Valéry Giscard d'Estaing, liep niet vooruit op dat einde over een jaar. In zijn openingstoespraak zei hij dat voor de conventie aan de ene kant ,,de gapende afgrond van de mislukking'' dreigde, maar aan de andere ,,de smalle weg naar het succes'' was. De gevolgen van een mislukking schilderde hij echter zo dreigend af, dat die de conventie niet minder historisch zouden maken dan een succes.

,,Indien wij mislukken, dragen wij bij tot de huidige verwarring rond het Europese project, waarvan wij weten dat het na de uitbreiding niet bij machte zal zijn voor ons continent een doeltreffend en voor het publiek begrijpelijk bestuurssysteem te bieden. Wat de afgelopen vijftig jaar is opgebouwd, zou zijn natuurlijke grens bereiken en bedreigd worden door ontwrichting'', hield Giscard de conventieleden voor.

Hij zei dat de eenwording van Europa ,,symptomen van ademnood'' vertoont. Het publiek begrijpt de ingewikkelde besluitvorming niet meer, bij onderhandelingen over nieuwe verdragen moet het Europese belang dikwijls wijken voor nationale belangen.

,,In het huidige Europa zijn de middelen niet meer aangepast aan de doelstellingen. Na de uitbreiding (van de Europese Unie met nieuwe lidstaten in Oost-Europa) zal de kloof alleen maar groter worden'', aldus Giscard.

Kern van de problemen waarvoor de conventie een oplossing moet vinden is volgens hem ,,een sterk gevoel van betrokkenheid bij de Europese Unie te combineren met de handhaving van een nationale identiteit''. Met een ,,oproep tot enthousiasme'' stelde hij de conventie voor om de eerste maanden vooral te luisteren naar de mening van Europese burgers. Die zullen via internet, via nationale debatten over Europa en via niet-gouvernementele organisaties hun opinies kunnen geven.

Een aparte conventie van de Europese jeugd moet de parlementariërs en regeringsvertegenwoordigers van de echte conventie nieuwe inzichten geven over het Europa van de komende vijftig jaar.

Tenslotte komt voor de conventie de grote vraag of zonder dat er gestemd wordt consensus kan worden bereikt over ,,een constitutie voor Europa''. Als dat lukt, staan de Europese regeringsleiders, die in 2004 de echte onderhandelingen over een nieuw Europees verdrag voeren, onder grote druk om zich bij de consensus van de conventie aan te sluiten. ,,Een droom'' is het, zei Pat Cox, de Ierse voorzitter van het Europees Parlement. Hij citeerde daarom de Ierse dichter William Butler Yeats :,,Ik heb mijn dromen onder jouw voeten gespreid. Loop voorzichtig want je loopt op mijn dromen.''

De Spaanse premier José Maria Aznar deed als huidig voorzitter van de Raad van de EU echter zijn best om de conventie met de beide benen op de grond te houden. Hij herinnerde eraan dat de Europese regeringsleiders verwachten dat de conventie niet de eigen gang gaat en nauw contact met hen houdt.

Conventieleden uit kandidaat-lidstaten spraken gisteren meer over ergernissen dan over dromen.

De Poolse minister van Europese Zaken, Danuta Hubner, zei zich als ,,een tweede categorie'' in de conventie te voelen omdat kandidaat-lidstaten niet in het twaalfkoppige presidium zijn vertegenwoordigd. Als met de Poolse mening onvoldoende rekening wordt gehouden, zal haar land in 2004 verzoeken om onderhandelingen over een nieuw Europees verdrag uit te stellen tot Polen daaraan kan meedoen als EU-lid, met recht van veto.

,,Wij zijn hier niet om de standpunten van Frankrijk, Duitsland of Groot-Brittannië te steunen. Wij zijn hier om onze eigen standpunten te verdedigen'', zei de Poolse ex-premier Jozef Olesky. ,,Wij willen geen tweede categorie zijn. De toekomst van Europa is ook onze toekomst'', onderstreepte Janos Martonyi, de vertegenwoordiger van de Hongaarse regering in de conventie.