Europese ruimtevaart houdt even de adem in

De Europese ruimtevaart beleefde afgelopen nacht haar finest hour. Envisat, Europa's grootste satelliet, ging de lucht in. Daarna klonk trompetgeschal.

Voor de Europese ruimtevaart was de afgelopen nacht er een van superlatieven. Envisat, de grootste satelliet ooit in Europa gebouwd, de grootste en meest complexe aardobservatiesatelliet in de geschiedenis van de ruimtevaart, de Europese satelliet ook met de grootste zonnepanelen aller tijden, werd om 2:08 uur Nederlandse tijd vanuit Frans Guyana gelanceerd. Met de onbetrouwbaarste raket ter wereld, de Europese Ariane 5. Twee van de acht gelanceerde Ariane 5 raketten eindigden in een volledige of gedeeltelijke mislukking. Waaronder de laatste, in juli vorig jaar.

In het Europese ruimtevaartcentrum Estec in Noordwijk heerste rond middernacht nog een gemoedelijke sfeer onder de honderden genodigden. Geroezemoes alom. Weerman Erwin Krol hield een betoog over het belang van de megakunstmaan voor weer en milieu, koude buffetten slonken gestaag. Envisat kostte 2,3 miljard euro. Duizenden technici en geleerden uit heel Europa waren er ruim tien jaar mee bezig. De hoop op veel meer inzicht in atmosferische kwesties als het gat in de ozonlaag en het broeikaseffect, is grotendeels gebaseerd op deze milieusatelliet ter grootte van een stadsbus. Envisat registreert ook oerwoudbranden, zeewatertemperatuurverschillen van nog geen halve graad, vervuilende industrieën, allerlei soorten begroeiing, de opbouw van golven en wolken, de luchtvochtigheid en nog tientallen andere zaken.

Bij het naderen van het grote moment, verdween de feeststemming: gesprekken verstomden, glazen werden neergezet, armen over elkaar geslagen. De kans op een nieuwe Envisat na een mislukte lancering was vrijwel nul, zei Albert Goede van het KNMI. En ook dat een mislukte lancering was verzekerd voor vier procent van de kostprijs van de satelliet.

Sinds 1988 was Goede verantwoordelijk voor Sciamachy, een Nederlands apparaat van 100 miljoen euro dat de dichtheden van de meeste atmosferische gassen kan meten, waaronder broeikasgassen als methaan en kooldioxide. ,,Met Sciamachy kunnen we het Kyotoprotocol over verminderde uitstoot van die gassen vrij goed verifiëren. Beter in elk geval dan met de grondwaarnemingen van nu.''

Goede maakte zich totaal geen zorgen over de lancering. ,,Men is er zo intensief mee bezig geweest.'' Maar Carina van Eijk-Olij van TNO Space, die zes jaar leiding gaf aan het calibreren van Sciamachy had haar twijfels. Zij stelde vier minuten voor de lancering dat met Envisat ,,wel heel veel eieren in één mandje waren gelegd.''

Maar exact op tijd maakte de Ariane, die inclusief satelliet 749 ton weegt, zich los van de aarde. Vijf minuten later snelde Envisat op 184 kilometer hoogte met een paar kilometer per seconde naar zijn polaire baan op 800 kilometer boven de aarde. Maar rond de veelheid aan grote beeldschermen in Noordwijk liet de opluchting nog elf minuten op zich wachten. Applaus brak pas los na de geslaagde ontkoppeling van satelliet en de laatste rakettrap.

Maar zelfs toen was het voor juichen nog veel te vroeg, benadrukte Estec-voorlichtster Heidi Graf. Over drie kwartier moest het door Fokker Space gebouwde zonnepaneel van zeventig vierkante meter zich nog ontplooien. Zo niet, dan was Envisat verloren. Het paneel zit als een harmonica tegen de satelliet gevouwen om de lancering te kunnen doorstaan. In de ruimte worden zestien thermische messen tot duizend graden verhit waarna ze evenveel kunststof kabels doorbranden. Vervolgens zorgen vier elektromotoren dat het paneel zich strekt. Begin januari, op de lanceerbasis, waren de kabels vastgezet en de messen op scherp gesteld door Frits Naber van Fokker Space, als slotstuk van twaalf jaar werk aan deze squashbaan van zonnecellen.

Maar de kans op mislukking was volgens hem gering. ,,Toen ik bezig was heb ik die motoren nog een paar keer goed laten lopen.''

Om 3.17 uur, het verlossende moment, klonk applaus en gejuich in het Estec en in het vluchtleidingscentrum: Envisat had stroom. De geslaagde lancering werd begeleid door vrolijke trompetmuziek uit de geluidsinstallatie. Welke passende cd klaar lag voor een scenario als de lancering van de geavanceerde satelliet was mislukt, werd er wijselijk niet bij verteld.

Morgen meer in bijlage Wetenschap