De gekozen burgemeester komt eraan

Vlaardingen ziet deze weken twee kandidaten politieke strijd voeren voor de post van burgemeester.

Vlaardingen heeft op 6 maart samen met het Brabantse Best een primeur. Voor het eerst in de geschiedenis van de Nederlandse democratie kunnen de inwoners in een raadgevend referendum zelf kiezen tussen twee kandidaten voor het burgemeesterschap. Anders dan Best heeft Vlaardingen (74.000 inwoners) ervoor gekozen de kandidaten een heuse campagne te laten voeren. Dat leidt tot een paradoxale situatie, want de burgemeester, die als benoemde bestuurder bij uitstek geacht wordt géén politiek te bedrijven, wordt in de campagne over de grenzen van die rol heengedreven. ,,Je wordt zo uitgedaagd om inhoudelijke standpunten in te nemen,'' zegt Tjerk Bruinsma (50), nu nog PvdA-wethouder in Groningen. ,,Mensen accepteren het niet als je ontwijkend antwoord geeft.''

,,De werkelijkheid is al verder dan de wet'', zegt Rik Buddenberg (48), nu CDA-burgemeester in Sassenheim.

De campagne is politieker en zwaarder geworden dan de kandidaten hadden voorzien. Vier weken geleden begonnen zij met veel gezamenlijke bezoekjes. Nu hebben ze allebei ook nog een eigen programma. Bruinsma: ,,We dreigen elkaar te willen overtroeven.''

,,Het is een dagtaak geworden'', zucht Buddenberg.

Gistermorgen gingen ze samen op weg op een vuilniswagen. In de stromende regen doen ze een wijkje waar de bewoners nog geen containers hebben. De zware zakken staan netjes langs de weg – het publiek is weggebleven. Bruinsma rijdt de wagen, met zijn groot rijbewijs. Buddenberg vloekt bij de eerste zakken: ,,Dit is een achterlijke stad. Ik dacht dat die zakken al verboden waren, vanwege de arbeidsomstandigheden.'' Als een bewoner met een verlate zak aan komt zetten, rent Bruinsma erop af: ,,Kent u mij?''

Buddenberg heeft sinds vorige week een echte campagneleider. Het is een actieve partijgenote in Vlaardingen, die zich heeft aangeboden. Bruinsma is verontwaardigd. ,,Zo kan ik het ook'', roept hij boos. Jacques Wallage, burgemeester in Groningen en partijgenoot, had zich aangeboden als zijn campagneleider, maar Bruinsma weigerde: ,,Die is te bekend, het moet om mij gaan.''

Volgens de Vlaardingse spelregels mogen alleen de leden van de huidige gemeenteraad of de vertrouwenscommissie geen blijk van voorkeur voor een kandidaat geven. Buddenbergs campagneleidster De Koning is nummer 3 op de CDA-lijst voor de raadsverkiezingen, maar zit nu niet in de raad.

Er is een duidelijk verschil in stijl tussen de kandidaten, en dat krijgt aandacht in Vlaardingen. ,,U bent meer de technocraat'', zei een plaatselijke showmaster vorige week tegen Buddenberg tijdens een `Salon de Harmonie' in de Stadsgehoorzaal voor een publiek van meer dan 200 belangstellenden. Bruinsma kreeg te horen dat hij ,,meer de burgervader'' is. Als het publiek later op de avond geniet van een Portugees fado-optreden, zwaait Bruinsma geroerd met zijn hoofd heen en weer. Buddenberg schikt zijn stropdas. Hij heeft verteld dat hij eerder solliciteerde in Gouda (,,een hele mooie stad''), Emmen en Den Helder (,,Dat is als Vlaardingen: het kan wel wat meer uitstraling gebruiken.'') Hij komt met een eigen politieke ,,agenda voor verandering'' Dat programma plaatst hem wel in een lastige positie, erkent hij. Als hij gekozen wordt, moet hij zorgen dat het door de wethouders wordt uitgevoerd. ,,Ik pleeg kiezersbedrog als ik mijn beloftes niet nakom.'' Per definitie zal de referendum-burgemeester daardoor ,,een groter politiek gewicht'' krijgen. ,,Als ik gekozen word, heb ik meer dan 50 procent van de kiezers achter me. Dat is meer dan welke partij ook in de raad.''

Ook Bruinsma rekent vast op politiek gewicht na een overwinning. Hij is er tijdens de campagne achtergekomen dat Vlaardingen vooral moet investeren in de jeugd. Eenmaal gekozen zal hij niet wachten op zijn benoeming om dat af te dwingen, zegt hij: ,,Of ze het nu leuk vinden of niet, ik zal het voortouw nemen bij de vorming van het college.'' Hij wil ook een eigen portefeuille: economische zaken of financiën.

De enige zorg is de opkomst, die minimaal 30 procent moet zijn. ,,Het zou mooi zijn als de opkomst hoger is dan voor de raadsverkiezingen'', meent Bruinsma.