Abdullahs plan

Kroonprins Abdullah, de feitelijke heerser van Saoedi-Arabië, had zijn vredesinitiatief voor het Midden-Oosten eigenlijk op de Arabische top willen lanceren, op 27 en 28 maart in Beiroet. Het lekte uit, wat zijn bedoeling moet hebben gehad en dus vragen oproept over de kroonprinselijke motieven. Hoe dan ook, Abdullah en zijn plan stonden prominent in de New York Times van 17 februari. Het duurde even voordat de woorden van de vorst tot iedereen waren doorgedrongen, maar nu krijgt Abdullahs voorstel de aandacht die het verdient. Of het kans van slagen heeft is volstrekt onzeker, zoals zoveel in het Midden-Oosten. Wat telt is dat na lange tijd weer eens een initiatief op tafel ligt van een partij die er toe doet. De uit de hand gelopen situatie tussen Israël en de Palestijnen, met als nieuw dieptepunt de aanval gisteren op vluchtelingenkampen, geeft het urgentie. Het is het enige houvast van dit moment en biedt een kans om de geweldsspiraal te doorbreken.

Het vredesvoorstel is in wezen eenvoudig: het gaat om het aloude uitgangspunt `land voor vrede'. Het plan voorziet in de stichting van een Palestijnse staat in de bezette gebieden, met Oost-Jeruzalem als hoofdstad. Israël moet zich uit die gebieden terugtrekken tot de grenzen zoals deze op 4 juni 1967 golden, vlak voor het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog. In ruil daarvoor zullen de 22 landen van de Arabische Liga Israël erkennen, veiligheidsgaranties bieden en de betrekkingen normaliseren.

De terugtrekking van Israëlische troepen en de stichting van een Palestijnse staat zijn geen revolutionaire ideeën. Ze verwijzen naar resolutie 242 van de Verenigde Naties en komen overeen met eerdere plannen en met de wens van Amerika. President Bush heeft zich vorig jaar tot twee keer toe uitgesproken voor een onafhankelijk Palestina. Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Powell, zette in november de belangrijkste punten voor vrede nog eens op een rij. Terugtrekking uit de bezette gebieden noemde hij een hoofdvoorwaarde. Daarnaast moeten de Palestijnen alle geweld en terreur stoppen en moeten ze accepteren dat ze hun doelen uitsluitend door onderhandelen kunnen bereiken.

Van alle kanten zijn ongetwijfeld gaten te schieten in het initiatief van Abdullah. Een aantal Arabische landen, waaronder Irak, wil helemaal geen vredesregeling met Israël. Hetzelfde geldt voor de vele fanatiek-islamitische terreurgroepen die actief zijn in de Palestijnse gebieden en daarbuiten. Voor de ingewikkelde Israëlische politiek zal het een ware beproeving zijn om verstandig op het voorstel te reageren. Premier Sharon zal ernstige bedenkingen hebben, de Palestijnse leider Arafat zal het in zijn voordeel proberen aan te wenden; het plan is controversieel en onuitgewerkt en kan de argwaan wekken waar het de achterliggende beweegredenen van Saoedi-Arabië betreft; wellicht zal het zelfs een luchtkasteel blijken te zijn – maar te negeren is het op dit moment niet. Juist het feit dat het een initiatief is van een invloedrijk Arabisch land, de machtige maar problematische partner van Washington in de regio, geeft het een zekere onontkoombaarheid. Als het standhoudt tot aan de Arabische top in Beiroet, is al veel gewonnen.