`Stroombedrijf kan netwerk huren'

De Kamer gaat snel de netten afsplitsen van de energiebedrijven. Kamerlid Crone (PvdA) wil nog een stap verder gaan: `Als er even geen brood is, koop je wat anders. Met stroom kan dat niet'

Het gevecht tussen de energiedistributiebedrijven en de politiek laait op dit moment in alle hevigheid op. De Tweede Kamer staat aan de vooravond van de behandeling van het wetsvoorstel voor de privatisering van de sector. De druk op de parlementariërs en minister Jorritsma (Economische zaken) om het wetsvoorstel niet aan te nemen, of in ieder geval af te zwakken wordt steeds groter.

Het Spaanse Endesa dreigde gisteren af te zien van de overname van de energiedistributiebedrijven in Utrecht en Eindhoven. De federatie van Energiebedrijven, Energiened, waarschuwde eerder deze week dat de concurrentiepositie van de Nederlandse energiebedrijven door het voorstel ,,dramatisch zou verslechteren'' en riep politici, minister en Kamer op om het voorstel in te trekken of drastisch te wijzigen.

,,Ik hoop dat D66, de VVD en Jorritsma de rug recht houden en dat het wetsvoorstel wordt aangenomen, maar ze staan onder zware druk'', zegt het Tweede-Kamerlid Ferd Crone (PvdA). ,,De kans is groot dat de minister een stap terugdoet onder druk van het bedrijfsleven.'' Het is de motie van Crone vorig jaar, die nu in een wet wordt omgezet door Jorritsma.

Het wetsvoorstel dwingt de regionale energiebedrijven hun netwerken – het meest waardevolle onderdeel van de bedrijven – af te stoten en het beheer over te dragen aan hun aandeelhouders, de lokale overheden. Dat is bedoeld om te voorkomen dat er een privaat monopolie ontstaat bij de distributie van stroom, terwijl de elektriciteitsmarkt als geheel wordt geliberaliseerd. Een andere reden voor het indienen van motie was dat Crone, die werd gesteund door VVD en D66, betwijfelde of de investeringen in de netwerken op een goed peil zouden blijven als commerciële bedrijven er de zeggenschap over zouden krijgen.

Crone zegt niet tegen privatisering te zijn, maar wil dat er nagedacht wordt over de consequenties. ,,We kunnen, zeker in de huidige economie, niet zonder elektriciteit. Het is cruciaal dat de infrastructuur van stroom werkt. Als er even geen brood te koop is of geen water meer uit de kraan komt kan je iets anders eten of drinken, met elektriciteit kan dat niet.''

Jorritsma is er veel minder bang voor dat een verregaande privatisering zal leiden tot het uitvallen van het licht en zij zal er niet van wakker liggen als het wetsvoorstel zouden worden verworpen. De minister accepteerde de motie vorig jaar met tegenzin, nadat haar partijgenoten in de Kamer de avond voor de stemming in het parlement over de brug waren gekomen. Het bevorderen van marktwerking weegt voor Jorritsma zwaarder dan regelgeving.

Waarborgen zijn volgens Crone echter nodig. Om de leveringszekerheid te garanderen en voor een goede marktwerking te zorgen is het van groot belang dat de energiebedrijven geen zeggenschap meer hebben over de kabels. Op de kabels mag per jaar straks een rendement worden gehaald van zes procent. Crone vreest dat in een vrije markt bedrijven het rendement omhoog zullen proberen te krijgen door bijvoorbeeld minder onderhoud te plegen aan het netwerk. Zoals is gebeurd bij NS in de aanloop naar de, inmiddels afgeblazen, beursgang.

,,Ik twijfel niet zozeer aan de bestuurders van de energiebedrijven. Maar wat als zij over 10 jaar in buitenlandse handen zijn of aan de beurs staan genoteerd en er hogere rendementseisen worden gesteld. Dan is uitstel van onderhoud een makkelijke manier om de resultaten omhoog te krijgen.''

Het wetsvoorstel voorziet nog in een constructie waarin het eigendom van de kabels bij de lokale overheden blijft, maar dat zij een netwerk voor 49 procent kunnen privatiseren. Deze regeling wordt in 2004 geëvalueerd. Volgens Crone is dit echter niet nodig. ,,De lokale overheden kunnen het beheer van de netwerken zelf gaan doen of weer uitbesteden aan de energiebedrijven via een lease constructie. Zo'n lease is dan bijvoorbeeld 20 jaar geldig. Dus waarom evalueren in 2004. Anders maak je de bedrijven los, maar met een voorbehoud'', aldus Crone die zegt dat de lease constructies ook in Duitsland, Frankrijk en het Spanje van Endesa worden toegepast.

Hij zou graag zien dat de lease, die op dezelfde manier werkt als de lease-auto, alleen geldt voor het ondergrondse laagspanningsnet, het regionale netwerk. ,,Ik ben er voorstander van om de hoogspanningskabels van net landelijke netwerk te verkopen aan Tennet.'' Deze landelijke netbeheerder is eigendom van het rijk. Hij heeft al de zeggenschap over het grootste deel van het netwerk, maar een gedeelte is nog in handen van de oude nutsbedrijven. Het beheer van de 20 resterende, ondergrondse, laagspanningsnetwerken kan worden gebundeld tot drie of vier distributeurs door de lokale overheden en daarna worden verkocht aan de Bank Nederlandse Gemeenten of via een veiling worden uitbesteed aan een energiebedrijf.

Endesa, dat dreigt af te zien van de aankoop van Remu door de veranderingen rond de netwerken, kan dus een consessie verkrijgen op het netwerk van Remu, of anderen, en nu alleen de productie en leveringsactiviteiten aanschaffen. Het bedrijf lijkt daar geen genoegen mee te nemen en zegt te willen afhaken. Crone: ,,Ik denk dat dit een onderhandelingstechniek is''