`Georgië wordt marsroute van de NAVO'

Rusland is boos: het zag de VS militair al dichterbij kruipen in Centraal-Azië. Amerikaanse militairen in Georgië, dat betekent: Amerikanen in Ruslands achtertuin.

Het Kremlin bewaart zijn kalmte, maar de Russische politieke elite heeft al bijna het kookpunt bereikt. ,,De NAVO omsingelt ons op verschillende fronten'', riep Doemalid Sergej Sjisjkarjov gisteravond. ,,Het heeft zich ingegraven in het zuiden, in Centraal-Azië. En nu opent het via Georgië een tweede marsroute richting Rusland.''

Amerika heeft met het plan om speciale troepen en militair materieel naar Georgië te zenden een doos van Pandora geopend. De denktank Stratfor schreef het vorige maand al: Amerikaanse troepen in deze voormalige sovjetstaat zijn Poetins nachtmerrie-scenario. Net als vorig jaar in Afghanistan hebben Rusland en Amerika in Georgië een gezamelijke vijand: Al Qaeda-troepen onder de Jordaanse krijgsheer Chattab, die samenwerken met de Tsjetsjeense rebellen. Maar ditmaal stelt Rusland Amerikaanse hulp niet op prijs. Het pacificeren van de woelige Pankisi-vallei doet het liever zelf.

De vallei is een bron van ergernis tussen Rusland en Georgië. Achtduizend Tsjetsjeense vluchtelingen zitten er, vooral familieleden van rebellen. De zwakke Georgische staat heeft er weinig te zeggen. ,,Het bestuur en de politie zijn gecriminaliseerd in de Pankisi'', zei de Georgische journalist en parlementariër Makmud Radiani ons vorig jaar. ,,En waar geen bestuur is, valt geld te verdienen met wapens, drugs en ontvoeringen.''

De Pankisi-kloof is een centrum van de Georgische kidnap-industrie. In samenwerking met Georgische mafiagroepen hielden Tsjetsjeense rebellen er de afgelopen jaren tientallen Georgiërs en buitenlanders gevangen. Radiani, die goede banden met de Tsjetsjeense clans heeft, wist er 28 vrij te krijgen. ,,Een buitenlander in de Pankisi loopt nog steeds honderd procent kans ontvoerd te worden.''

Begin deze maand arresteerden Georgische troepen bij een inval in de Pankisi-kloof Saoediërs en Jordanezen. Inmiddels geeft ook Georgië toe dat het dal een vrijhaven is geworden voor Tsjetsjeense rebellen en hun Arabische hulptroepen. Rusland roept dat al jaren. In de vallei zouden zich trainingskampen, wapendepots en ziekenhuizen voor gewonde rebellen bevinden, via deze vallei zouden Arabische vrijwilligers Tsjetsjenië binnentrekken. Om hun argumenten kracht bij te zetten, liet de Russische luchtmacht periodiek wat bommen vallen op Georgisch grondgebied. De VN hebben inmiddels militaire waarnemers bij het dorpje Sjatili, op de pas tussen Tsjetsjenië en de Pankisi-vallei.

Georgië alleen is niet in staat de problemen op te lossen. Het land bevindt zich – niet in de laatste plaats door Russische sancties – op de rand van een economische ineenstorting. Massale protesten tegen `mafiose structuren' binnen de staat brachten in de herfst de regering van president Edoeard Sjevarnadze bijna ten val. Er is nauwelijks geld voor het leger en de politie, die derhalve notoir onbetrouwbaar zijn en periodiek aan het muiten slaan.

Rusland wil daarom het liefst zelf orde op zaken stellen. ,,Georgië en Rusland moeten samen het terroristische centrum in de Pankisi-kloof vernietingen'', zei de Russische chef-staf Anatoli Kvasjin vorige week. De vluchtelingen moeten daarna naar de Tsjetsjeense stad Goedermes worden gedeporteerd. Georgië heeft deze plannen steeds afgewezen. Het heeft namelijk alle reden Moskou te wantrouwen. Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zijn de relaties tussen Moskou en Tbilisi uitermate stroef. Rusland hielp de Zuid-Osseten en later ook de Abchaziërs in hun pogingen zich vrij te vechten. Het hield Georgië zwak en dwong het aldus tot toetreding tot het GOS en een vriendschapsverdrag dat voorzag in Russische bases in Georgië.

Sindsdien botsen de belangen van Georgië en Rusland voortdurend. Binnen het GOS werd Georgië de drijvende kracht achter de GUUAM, een in 1996 opgerichte en inmiddels vrijwel uiteengevallen groep van vijf anti-Russische staten. Wrijving bestaat er ook over Amerikaans-Turkse plannen om een oliepijpleiding over Georgisch grondgebied aan te leggen van de Azerbeidjaanse hoofstad Baku naar de Turkse stad Ceynan, om Kaspische olie buiten Rusland om naar het westen te pompen. Rusland voldoet van zijn kant uitermate traag aan zijn belofte zijn laatste militaire bases in Georgië te verlaten. ,,We zijn niet van plan Georgië te verlaten zoals de Sovjet-troepen Duitsland verlieten, als een vernederende vlucht'', zei de Russische minister Klebanov vorig jaar. Rusland vreest dat Amerika die bases zal overnemen. ,,De NAVO voor de poorten van de (Russische badplaats) Sotsji, dat is onacceptabel'', aldus een anonieme Russische diplomaat.

Amerikaanse troepen in Georgië bevestigen dus de Russische paranoia: onder het mom van de oorlog tegen het terrorisme wil de NAVO Rusland omsingelen en de hand leggen op de olierijkdom van de Kaspische Zee. Rusland zint op tegenmaatregelen. Als Amerikaanse militaire experts naar Georgië gaan, zei gisteren het invloedrijke Doemalid Dmitri Rogozin, dan erkent de Doema de onafhankelijkheid van Abchazië. ,,Georgië zal dan voor onze ogen uiteenvallen.''

De VS en Georgië sussen. ,,De media maken een berg van een molshoop'', zei de Georgische minister van Staatsveiligheid. Er is nog geen besluit genomen over het zenden van troepen, zegt de Amerikaanse minister Colin Powell. Het maakt in Moskou vooralsnog weinig indruk.