Geen meevaller

De post uit Brussel die binnenkort op het bureau van minister Vermeend (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) valt, bevat op het eerste gezicht een meevaller. Eurocommissaris Diamantopoulou eist van Nederland een kwart minder terug dan ze aanvankelijk van plan was in verband met onregelmatigheden met subsidies van het Europees Sociaal Fonds (ESF) in de periode 1994-1996. Dit is echter geen reden voor opluchting. Het ESF-schandaal wordt er namelijk niet minder van.

Omdat sinds 1 januari alle bedragen in euro's worden weergegeven, doet zich optisch een vertekening voor: de claim uit Brussel bedraagt niet langer 447 miljoen gulden, maar 157 miljoen euro. Dat is in `oud geld' nog altijd 345 miljoen gulden. Het is inderdaad minder dan aanvankelijk was aangekondigd, maar het is nog altijd vijf keer zoveel als het bedrag dat oud-president H. Koning van de Algemene Rekenkamer vorig jaar noemde in zijn rapport over de ESF-affaire. Koning suggereerde dat Nederland er met maximaal 32 miljoen euro (71 miljoen gulden) van af zou komen.

Brussel heeft de redenering van Koning naar de prullenbak verwezen. Dat is pijnlijk voor het kabinet, dat Koning aan het werk had gezet. En het is een afgang voor PvdA-fractieleider Melkert, die als minister van Sociale Zaken vier jaar lang verantwoordelijkheid droeg voor de ESF-puinhoop op zijn departement. Afgelopen zomer, op de dag van verschijning van het rapport-Koning, verscheen Melkert voor de camera's met de mededeling dat hij door het rapport was gezuiverd van alle blaam. Het werd door menigeen kritiekloos geslikt.

De ESF-affaire is een Nederlands schandaal. Opeenvolgende ministers van Sociale Zaken hebben verzuimd op te treden, ook toen intern allang bekend was dat het toezicht op de besteding van het geld niet deugde. Consultants zochten in samenspraak met ambtenaren de grenzen op van wat ze toelaatbaar achtten. De besturen van de Arbeidsvoorziening vakbonden en werkgevers zagen het `creatief boekhouden' door de vingers of keken de andere kant op. Brussel zou het toch niet merken. Het millenniumvirus (bij de overgang van computers van 1999 naar 2000) werd later aangehaald als oorzaak dat er gegevens verdwenen waren.

Minister Vermeend heeft aangegeven dat de financiële claim van Brussel over de hele ESF-periode kan oplopen tot 540 miljoen euro. Hoewel in hun tijd ook de ministers Bert de Vries (CDA) en Klaas de Vries (PvdA) verantwoordelijkheid hebben gedragen op Sociale Zaken, kan het ESF-dossier vooral Melkert schaden. Hij is de PvdA-lijsttrekker bij de komende verkiezingen en beoogd premier. Hij zal moeten verantwoorden waarom 157 miljoen euro terugbetaald moet worden aan Brussel. Wellicht zal deze ervaring het inzicht vergroten dat rondpompen van Brussels subsidiegeld een nutteloze bezigheid is. Dan is er nog iets van geleerd.