Cultuuromslag laat kiezer koud

De gemeente Enschede werkt intern aan een `cultuuromslag', zoals de commissie-Oosting na de vuurwerkramp bepleitte. De kiezer merkt er weinig van.

Rode ballonnen van de PvdA, gele tulpen van de Stadspartij en biologisch-dynamische zonnebloemzaadjes van GroenLinks. De verkiezingsmarkt in de Enschedese bibliotheek wijkt weinig af van het verkiezingscircus elders in het land. ,,Cultuuromslag? Nee, daar hoor ik niets over'', meldt de man die de CDA-kraam bemant.

De partijen verwijzen in hun verkiezingsprogramma's nauwelijks naar de discussie over veiligheid en gedogen die bijna twee jaar geleden op gang kwam na de vuurwerkramp. Het thema komt alleen in algemene bewoordingen ter sprake: `De stad moet veiliger' (PvdA), `Verbetering van de handhaving van de regels' (CDA), `Een handhavingsbeleid waarin geen tolerantie past' (Burgerbelangen).

De partijen profileren zich liever via concrete vraagstukken: het al of niet bebouwen van een natuurgebied, de bereikbaarheid van de binnenstad en de hoogte van de lokale belastingen. Onderwerpen die vier jaar geleden ook al de politieke agenda bepaalden. ,,De mensen zijn de vuurwerkramp een beetje zat'', vat bibliotheekbezoeker E.J. Jansen de gevoelens samen. Hijzelf verkiest de cd-uitleen boven de verkiezingsmarkt.

Precies een jaar geleden constateerde de commissie-Oosting, die onderzoek deed naar de oorzaak van de vuurwerkramp, dat de veiligheid bij de gemeente Enschede niet in goede handen was. De gemeente controleerde verleende vergunningen onvoldoende en gedoogde overtredingen. Het rapport leidde tot het aftreden van twee wethouders en de politieke belofte dat veiligheid een hogere prioriteit zou krijgen.

Dat het een jaar later geen hot item in de verkiezingsstrijd is, baart burgemeester J. Mans geen zorgen. ,,Het is van de politieke agenda verdwenen omdat mensen weten dat we ermee bezig zijn. Het loopt gewoon.'' Binnen het gemeentehuis wordt volop lering getrokken uit de lessen van de commissie-Oosting. `Oosting in uitvoering', heet de lijst met 66 'verbeteracties'. Het afgelopen jaar zijn extra ambtenaren aangetrokken, risicovolle bedrijven in kaart gebracht, twee LPG-stations uitgekocht en er is een beter beeld van verstrekte vergunningen.

,,Voor de vuurwerkramp hield handhaving in dat de ladenkast op orde was, dat op elke vergunning een handtekening stond'', zegt gemeentesecretaris A. van Gils. Hij spreekt van een `doenerige stijl' die geïntroduceerd wordt. Ambtenaren moeten beseffen dat ze niet alleen voor de wethouder en de gemeenteraad werken maar ook voor de burgers. Op vakantie gaan met achterlating van een stapel onafgewerkte dossiers wordt niet meer getolereerd. En ambtenaren moeten voortaan correct de telefoon opnemen en post op een minder formele wijze beantwoorden.

,,Dat is voor mij geen cultuuromslag'', zegt T. van der Brink, één van de bezoekers van de verkiezingsmarkt. ,,Dat zijn normale omgangsvormen.'' Van der Brink, een `zwevende kiezer', verwacht meer van de cultuuromslag. ,,Ik vind de acties tot dusver een beetje traditioneel ingekleurd.'' Ook raadsleden tonen zich ongeduldig. ,,Ik mis wat er in de hoofden van ambtenaren en politici anders moet'', zegt ex-wethouder D. Buursink (PvdA). N. van Lijf (D66): ,,Cultuuromslag gaat verder dan technische uitvoering van beleid.''

Gemeentesecretaris Van Gils geeft hun gelijk. Een ambtenaar kan correct, binnen de vereiste termijn bezwaar na bezwaar afwerken, maar als het er buitensporig veel zijn, moet bij hem een lichtje gaan branden. Zo'n cultuuromslag kost tijd, zegt Van Gils. Hij vergelijkt het met het bouwen van een huis. Eerst wordt de tekening gemaakt, dan volgen de grondwerkzaamheden en daarna kan er pas gebouwd worden. Enschede is nog bezig met het leggen van het fundament; eerst moet er voldoende draagvlak zijn bij de ambtenaren. Van Gils: ,,Wij verwachten van 1.500 ambtenaren dat ze verantwoordelijkheid nemen. Sommige ambtenaren, vooral de oudere, vinden dit lastig. Vragen zich af of ze het eerst niet goed deden. Daar moet je voorzichtig mee omgaan.'' De cultuuromslag zal volgens hem pas over twee à drie jaar voltooid zijn.

H. Nijhof, voorzitter van de ondernemingsraad, vindt dat er nu al heel veel over de hoofden van ambtenaren wordt uitgestort. Cultuuromslag dreigt in Enschede een `containerbegrip' te worden, zegt hij. ,,Wat vroeger verandering heette, wordt nu cultuuromslag genoemd.'' Het management van de gemeente staat volgens Nijhof onder druk van de politiek, die resultaten wil zien. Maar de politiek weet zelf niet wat ze precies wil. ,,Als ik de gemeenteraad over cultuuromslag hoor praten, krab ik me achter de oren. Waar praten ze over, denk ik dan.''

I. Rook is één van de weinigen die op de verkiezingsmarkt in de bibliotheek wel vragen stelt over de vuurwerkramp. Zelf woonde ze op vierhonderd meter afstand van het vuurwerkbedrijf S.E. Fireworks. ,,Ik dacht dat het een papieropslag was.'' Het vertrouwen in de overheid is bij haar nog niet hersteld. ,,Als het gemeentebestuur wat duidelijker zou zijn, zou dat een veiliger gevoel geven.''