Alle eenvoud is moeilijk

Je kunt kruiden spaarzaam gebruiken, maar je kunt ook alles tegelijk uitstrooien op een gerecht. Origineel, maar het smaakt niet. Beginnersfout. Kruiden horen iets toe te voegen aan de reeds aanwezige smaak van een gerecht. Dat is ook de bedoeling van satire. Door een subtiele verandering laat je de ware aard zien van een situatie.

Helaas vlucht Nederlandse satire vaak in het kruidenbombardement. Het oorspronkelijke gerecht raakt bedolven onder alle smaken. Menig VPRO-satire is zo de mist in gegaan. Comedy is het enige fictiegenre dat nog niet volwassen is. Daarom mag de nieuwe televisieserie over een tv-station, TV7, geen satire of comedy heten maar geldt het als hybride. De makers vonden hun eigen product niet grappig genoeg.

De eerste aflevering van TV7 was zo wild en overdreven dat ik er helemaal niet meer in geloofde. Waarom alle figuren en situaties tegelijk introduceren? Vijftien afleveringen tegelijk. Aandeelhouders zeggen de directeur heel expliciet en voorspelbaar de wacht aan, medewerkers worden ontslagen, een verslaggever laat een varkenslever voor een kinderlever doorgaan. Hohohoho, daar zouden de makers de tijd voor kunnen nemen. Het hoeft echt niet allemaal de eerste keer overduidelijk te worden uitgelegd en weggegeven. Laat verrassingen over. Zonde. De spelers – en vooral de echte tv-sterren die zichzelf spelen – hebben lol, maar heeft de kijker dat ook?

De serie wordt gespeeld door één theater-collectief, Mug met de gouden tand (ook zo'n originele naam). Dat betekent dat je voor de casting van een beperkt aantal spelers afhankelijk bent. De bestuursvoorzitter die de directeur de wacht aanzegt en zijn dochter in een soap heeft geparachuteerd is niet assertief, maar doet aan als een suffe boekhouder. Een ander nadeel van zo'n collectief is dat er geen hoofdrollen zijn te onderscheiden – iedereen is gelijk – hetgeen het warriger maakt. Onwillekeurig dacht ik terug aan de cultsoap van Mug over een woongemeenschap, Hertenkamp. Ik associeerde het daar nog mee. Hé, Grace uit de woongemeenschap is tv-regisseur geworden.

Mijn favoriete satire van vorig jaar, de door de VPRO uitgezonden Amerikaanse serie Beggars en Choosers, ging ook over een tv-station en was geloofwaardiger. De verhalen waren goed gedoseerd. Elke aflevering begon met een telefoongesprek vanuit een auto die altijd halt hield bij een strandboulevard met rolschaatsers in bikini. Je zag dan het geblindeerde elektrische raam opengaan, en een man met zonnebril, eenvoudig terugkerend element met een sterke lading. De mobiele telefoon was een belangrijk speeltje, in langs Hollywoodpalmen cruisende cabriolets, in de handen van een agent of van twee spiedende roddelbladroofdieren. De dialogen waren scherp.

De hoofdfiguur, tv-directeur Tom Malone, was tegen de verwachting in keurig, monogaam gehuwd, slim, open, empathisch, gevoelig en helemaal niet grappig. Hij fungeerde als de neutrale Tom Poes waar al die gekken en grote ego's op werden geprojecteerd. Bij zo'n simpele en geduldige opbouw werden de absurdste situaties geloofwaardig. De makers wisten alles van commerciële zenders. De VPRO zou beter moeten kijken naar de zelf uitgezonden Amerikaanse en Britse producties.

Het lijkt zo voor de hand te liggen. Slot Rottenberg had gisteren het eerste tv-interview met Pim Fortuyn dat inging op diens programma, in navolging van de Volkskrant. Felix Rottenberg vroeg gewoon door en er kwamen opmerkelijke uitspraken uit. De WAO zou volgens hem alleen moeten gelden voor mensen die door hun werk ziek worden. De meeste kankerpatiënten moeten dus de bijstand in. Toen Rottenberg naar Fortuyns plan vroeg om de grenzen te sluiten kwam die met de nuances die hij anders zo bestrijdt: ,,Het mondiale probleem is zo groot dat het toch een groteske overschatting is om te denken dat je het wel even oplost.'' Rottenberg vroeg door over Fortuyns rancunes en eenzame momenten maar helaas moest het boeiende gesprek worden onderbroken door een nummer van de actrice Loes Luca. Dat was het format van het programma.

Eenvoud is moeilijk.