Veiligheid zelf organiseren

Burgers en bedrijven moeten meer verantwoordelijkheid nemen voor het organiseren van de eigen veiligheid, luidt het advies van enkele voorlieden uit het bedrijfsleven. ,,De perceptie dat mensen met dikke auto's met chauffeur de samenleving niet kennen, klopt niet.''

In de villa van C.J.A. van Lede, voorzitter van de raad van bestuur van Akzo Nobel, is tot twee keer toe ingebroken. Misschien nog meer dan de inbreuk in zijn privé-leven vond hij de reactie van de agent aan de andere kant van de lijn zorgwekkend. De topman kon een keer niet direct geholpen worden omdat hij het verkeerde toestel had gebeld. Van Lede moest begrijpen dat de telefoonnummers na de interne reorganisatie veranderd dan wel gewijzigd waren. ,,Ik heb nooit iets teruggezien van de gestolen spullen.

Zo kom je niet tot een veiliger samenleving, zei de topman gisteravond in zijn hoedanigheid als voorzitter van de Max Geldens Stichting. De stichting, een initiatief van McKinsey & Company, had drie vooraanstaande deskundigen (U. Rosenthal (hoogleraar en voorzitter van het Crisis Onderzoeks Team), B. Staal (Commissaris van de Koningin in Utrecht) en K. Storm (voorzitter van de raad van bestuur van AEGON) opgedragen een ,,nieuw perspectief op veiligheid te ontwikkelen. De remedie tegen ,,het steeds groeiende gevoel van onbehagen in Nederland''werd gisteren aan minister Korthals (Justitie) overhandigd in Kasteel De Wittenburg in Wassenaar.

Veiligheid is een product dat het beste kan worden verwezenlijkt als alle betrokkenen hun verantwoordelijkheid nemen, laat het rapport zich samenvatten. Immers: een andere krant lezen doet de criminaliteit niet dalen.

Structurele hervormingen in de samenleving zijn dan ook onvermijdelijk om tot een veiliger samenleving te komen, vinden de samenstellers. Voor dat doel hebben ze drie `verdedigingslinies', die zij maatschap noemen, bedacht.

In de buurtmaatschap moeten buren, collega's en medeweggebruikers nauw en respectvol samenwerken om de risico's te beperken. In de kleurrijke maatschap leveren bedrijven hun bijdrage door verantwoord te produceren. De non-gouvernementele organisaties a la Greenpeace moeten de stem van de burgers verwoorden en de bedrijven en overheden scherp houden. In de blauwe maatschap ziet het rapport een overheid die zorgt voor rugdekking en taken uitvoert die de burgers niet moeten vervullen, zoals politie en rechtspraak.

,,De perceptie dat mensen met dikke auto's met chauffeur de samenleving niet kennen, klopt niet'', zegt Van Lede, ,,Hé Kees'', roept hij naar zijn collega-industrieel en mede-auteur Storm van Aegon. ,,Wat deed je vader ook alweer? Storm: ,,Hij was eerst agent, later gevangenisbewaarder'', zegt Storm. Van Lede is een keer in een asielzoekerscentrum geweest, op eigen initiatief. Hij wilde weten hoe het er aan toe gaat. In zijn vorige baan als voorzitter van de werkgeversorganisatie VNO kwam hij ook vaak genoeg in arbeidsbureaus en achterstandswijken. ,,Ik signaleer ontwikkelingen die me werkelijk zorgen baren'', zegt Van Lede. In Los Angeles waar hij een tijdlang woonde, moest hij elke dag langs verlaten panden rijden op weg naar werk. In Brazilië aanschouwde hij de enorme tweedeling. Daarom moeten risicogroepen in Nederland geïntegreerd worden en zicht op werk behouden. ,,Scholing, scholing en nog eens scholing, zeg ik'', zegt Van Lede.

Van Lede: ,,In de afgelopen twintig jaar is het werken in het bedrijfsleven overgewaardeerd en bij de overheid juist ondergewaardeerd. Ik pleit voor betere beloning en meer maatschappelijk respect voor overheidsfunctionarissen.'' Maar dan moeten zij hun werk goed doen en niet zoals die agent, die Van Lede aan de telefoon kreeg toen hij de inbraak probeerde te melden, doorverwijzen naar een andere toestel.

Willen wij de noodzakelijke structurele hervormingen doorvoeren, is het onontbeerlijk, zeggen de samenstellers, dat wij iets van onze individuele vrijheden inleveren. In het rapport vragen de deskundigen om meer blauw met meer bevoegdheden. Ze zijn ook voor wijkgebonden budgetten, zodat burgers zelf kunnen bepalen hoe ze hun veiligheid willen regelen. Buurtbewoners moeten bijvoorbeeld particuliere beveiligingsbedrijven kunnen inhuren.

Ontstaat zo toch geen tweedeling of scheefgroei? Armere wijken hebben immers niet de financiële middelen die de donateurs van deze stichting wel hebben. Dat is te negatief gedacht, vindt Van Lede. De landelijke registratie van veiligheid per buurt zou soelaas kunnen bieden. Maak een dergelijke registratie openbaar, zodat buurtbewoners hun bestuurders erop kunnen aanspreken. ,,Ik ben ervan overtuigd dat lokale politici daar gevoelig voor zouden zijn, vooral zo tegen de verkiezingen aan.''

Schetst Van Lede geen utopie? Toen Van Lede jaren geleden naar het buitenland vertrok was Amsterdam chaotisch en verpauperd, zegt hij. ,,Toen ik terugkwam, trof ik een stad aan waar orde is gekomen, de straten schoon zijn en de kraakpanden grotendeels zijn opgeruimd. Nu wil iedereen opeens wel naar Amsterdam. Utopie? Met veel inzet en tijd kom je een beetje in de richting. Dat is ook wat waard.''