Indringende Golgotha met warm en wendbaar koor

Toen Frank Martin Rembrandts ets De drie kruisen zag, voelde hij dat hij ondanks zijn belemmerende ontzag voor Bach en diens Matthäus Passion ook zelf een passieoratorium wilde componeren. Golgotha (1945-'48) ging in 1949 in première en klonk in Nederland voor het laatst in maart 1997.

Het is de verdienste van dirigent Winfried Maczewski dat het indrukwekkende Golgotha – in Duitsland in de passietijd een veel opgevoerd werk – gisteren opnieuw in Nederland beluisterd kon worden. Maczewksi wil bij het uit ruim honderd amateurs bestaande Toonkunstkoor Amsterdam affiniteit kweken voor eigentijdse muziek, en selecteerde het direct aansprekende Golgotha als eerste kennismaking.

Inderdaad is de muziek van Golgotha gecomponeerd in een idioom dat de negentiende en de twintigste eeuw lijkt te verbinden. Anders dan Bachs Matthäus Passion is Golgotha opgebouwd uit teksten uit elk van de vier evangeliën, afgewisseld met meditaties van Augustinus. Wat Golgotha zowel tekstueel als muzikaal tot een zeer indringend oratorium maakt, is echter bovenal de compromisloze authenticiteit van het beleden geloof, waaraan zowel de kraakheldere tekstzettingen als de originele orkestrale kleureffecten ondergeschikt zijn gemaakt. Martin vraagt het koor in uitroepen als `Hypocrites!' en de aanklachten aan Christus het achterste van de tong te laten zien. Maar hij slaagt er óók in momenten van opperste intimiteit op te wekken, waardoor de toehoorder in elk van de tien delen nauw betrokken blijft bij de dramatiek van het passieverhaal en, ten slotte, de Wederopstanding.

Niet alleen in de jaarlijkse, altijd zeer verzorgde uitvoering van Bachs Matthäus Passion, ook in het vocaal uitdagende Golgotha bewees het Toonkunstkoor Amsterdam zich onder de exacte en zichtbaar enthousiasmerende leiding van vaste dirigent Maczewski als een amateurkoor in de beste zin des woords. Er werd oplettend gezongen, maar bovenal bewees het koor zijn kwaliteiten in de warme en wendbare ensembleklank. Dat de Franse dictie soms wat wollig aandeed, was daarbij een marginaal euvel.

In het betrokken zingende solistenkwintet maakte vooral bas Werner van Mechelen indruk als een gevoelvolle Christus. Winfried Maczewski leidde het Nederlands Balletorkest, koor en solisten met een vruchtbare mix van ritmische precisie en dramatiek door de complexe partituur. Daardoor liet deze Golgotha zich ondanks de schaarse tutti-repetities beluisteren als een coherent geheel, dat er bovenal van overtuigde dat Martins zo deemoedige magnum opus veel vaker uitgevoerd zou moeten worden.

Concert: Golgotha van Frank Martin door het Toonkunstkoor Amsterdam, Nederlands Balletorkest o.l.v. Winfried Maczewski m.m.v. Werner van Mechelen (Jésus), Hieke Meppelink, Helena Rasker, Ludwig van Gijsegem, Frans Fiselier. Gehoord: 26/2 Concertgebouw, Amsterdam.