`Vrij verkeer EU kan prikkel zijn voor zorg'

Minister Borst (Volksgezondheid) wil haast maken met de mobiliteit van patiënten in Europa. ,,Maar eerst moeten we met elkaar afspreken waaraan de kwaliteit van de zorg moet voldoen.''

Je laten opereren in het buitenland. Op beperkte schaal gebeurt het al in de grensstreken met Duitsland en België. Naar schatting enkele duizenden patiënten laten zich jaarlijks merendeels voor operaties waarvoor in Nederland wachttijden bestaan behandelen in een ziekenhuis op een steenworp afstand van hun huis, maar wel in een ander land.

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) spreekt van een ,,groeimarkt''. De koepelorganisatie houdt momenteel een enquête onder de zorgverzekeraars, om hun ambities op dit vlak te peilen. Maar ook om te inventariseren op welke schaal grensoverschrijdend patiëntenverkeer al plaatsheeft. De ambities van minister E. Borst (Volksgezondheid) reiken verder: een vrij verkeer van patiënten in Europa. ,,Maar dan moet de zorg in elke lidstaat wel aan dezelfde criteria voldoen'', benadrukt ze.

De voordelen voor de burger van het verenigde Europa is een onderwerp dat Borst als D66-politicus bijzonder aanspreekt. Ze is dan ook blij met de uitspraken die het Europese Hof van Justitie in Luxemburg de afgelopen jaren heeft gedaan in de zaken Deckers/Kohll en Smits/Peerboom. Dit waren patiënten die zich in het buitenland hadden laten behandelen en de rekening vervolgens aan hun zorgverzekeraar presenteerden. Het hof oordeelde dat een patiënt recht heeft op behandeling in elke lidstaat van de Europese Unie en dat de zorgverzekeraar dit moet vergoeden. Voorwaarde is dat de betrokken patiënt in eigen land niet tijdig kan worden behandeld, er een harde medische indicatie is en het gaat om een behandeling die gebruikelijk is bij beroepsgenoten.

Borst: ,,In de Europese Unie bestaat een vrij verkeer van personen, goederen, kapitaal en diensten. Ook zorg is een dienst die in het buitenland mag worden ingekocht, zo blijkt uit de uitspraken van het hof. Maar het kan niet zo zijn dat Europese rechters het Europese gezondheidsbeleid dicteren.''

Dat is ook het idee van de High Level Committee on Health, een werkgroep die in opdracht van de Europese Commissie twee maanden geleden een rapport afleverde over de interne markt en de zorgsector. De werkgroep hekelt de EU-lidstaten voor hun geringe interesse in de groeiende mobiliteit van patiënten in Europa en voor het ontbreken van politieke overeenstemming hierover. Hierdoor moet het Europese hof steeds vaker als scheidsrechter optreden. De ministers van Volksgezondheid moeten zich pro-actief opstellen, adviseert het High Level Committee.

Eerder deze maand werd op een informele top van de EU-ministers van Volksgezondheid een eerste stap gezet: meer samenwerking, betere afstemming en het opstellen van kwaliteitscriteria die voor alle landen gelden, zonder de nationale bevoegdheden op te geven. ,,Voorlopig beperkt die samenwerking zich tot het bevorderen van het grensverkeer van patiënten. We moeten meer inzicht krijgen in hoe dat werkt'', aldus Borst.

Daarnaast gaan de EU-landen elkaar informeren over goede voorbeelden van vernieuwende en efficiëntere zorg. Spanje wil ook aandacht voor verpleging en verzorging van burgers die voor langere tijd in een andere EU-lidstaat verblijven. Volgens de Spaanse minister van Volksgezondheid, C. Villalobos, hebben vorig jaar tussen de 400.000 en 450.000 buitenlanders een beroep gedaan op de Spaanse zorg.

Borst heeft al enig huiswerk gedaan. Volgens haar moeten toegankelijkheid, betrouwbaarheid, gelijke behandeling en kwaliteit de criteria zijn waaraan de zorg in alle Europese lidstaten moet voldoen. Ze wil haast maken met dit onderwerp, gezien de uitbreiding van de EU in 2004 met tien nieuwe lidstaten. ,,Het is dan nog belangrijker dat we weten onder welke voorwaarden het vrije verkeer van patiënten kan plaatsvinden'', meent Borst.

H. Stein, de Duitse voorzitter van het High Level Committee on Health, is het met de Nederlandse bewindsvrouw eens dat een Europees gezondheidsbeleid uiteindelijk deel moet uitmaken van het Verdrag van Amsterdam, dat de integratie van Europa regelt. ,,Het verdrag moet in die zin worden gewijzigd'', verklaarde hij desgevraagd op de EU-top in Malaga. Borst vindt dat Nederland daar in 2004, als het weer voorzitter is van de EU, voor moet zorgen. ,,In het overdrachtsdossier voor mijn opvolger op Volksgezondheid zal ik hierop aandringen.''

Borst is niet bang dat Nederlandse ziekenhuizen minder moeite zullen doen om de wachtlijsten weg te werken wanneer patiënten ruimere toegang krijgen tot medische zorg in het buitenland. ,,Ik weet dat de ziekenhuizen het vreselijk zouden vinden als patiënten massaal zouden uitwijken naar het buitenland.'' Volgens de minister zijn ziekenhuizen tot grotere inspanningen in staat dan ze nu laten zien. ,,Voor een deel van de specialisten met vaste inkomens maakt het niet uit of ze nou hard of een beetje minder hard werken.'' Ze gelooft dat een verruiming van de mobiliteit van patiënten juist een extra prikkel kan zijn om meer mensen in eigen land te helpen en de wachtlijsten terug te dringen. ,,Dat is ook de wens van de zorgverzekeraars. Deze laten hun cliënten toch liever in Nederland behandelen, waar ze er nog een beetje zicht op hebben of de prijs redelijk is.'' De bewindsvrouw verwijst naar de 73 miljoen euro die vorig jaar is teruggestort in de kas van de zorgverzekeraars omdat ziekenhuizen niet in staat waren alle extra operaties die waren gepland ook daadwerkelijk uit te voeren. ,,Hadden ze voor dat bedrag maar zorg in het buitenland ingekocht'', verzucht Borst.