Gestolen muziek

Morgen dient voor het gerechtshof in Amsterdam het hoger beroep tegen `uitwisseldienst' Kazaa. De strijd tegen het illegaal kopiëren van muziek, films en software via internet lijkt hopeloos. ,,Ze verzinnen wel weer een nieuw systeem.''

Swingende oude disco klinkt uit de boxen van de nieuwe pc. ,,De band Stone met het nummer Tim'', zegt Oscar (28) enthousiast. ,,Disco uit het begin van de jaren tachtig, de maxisingle van zeven minuten, zojuist van internet gehaald.'' Oscar is een van de honderdduizenden gebruikers van Kazaa. Met het computerprogramma wisselen gebruikers bestanden uit. Dat kan muziek zijn, maar ook films en spelletjes. Via het zogenoemde `peer to peer'-principe kijken gebruikers bij elkaar op de harde schijf; zien zij iets van hun gading, dan brengen zij de bestanden eenvoudig over op hun eigen pc. De afgelopen week ruilden Kazaa-gebruikers meer dan 1,1 miljoen bestanden.

,,In ruim een jaar tijd heb ik met Kazaa ongeveer 1.500 titels gedownload'', zegt Oscar. ,,Voornamelijk obscure singletjes, gekke plaatjes die je niet meer kunt kopen in de winkel.'' Voor Oscar mag Kazaa dan een ruilbeurs voor zeldzame muziek zijn, de meeste gebruikers beschouwen het programma als een goedkoop alternatief voor de platenzaak. Dat is dan ook het grootste probleem voor de muziek- en de filmindustrie: Kazaa-gebruikers zouden geen cd's meer kopen.

Het Britse onderzoeksbureau OC&C Consultancy schat de totale schade door digitale piraterij voor de muziekindustrie op circa 5 procent van de cd-verkoop. Dit komt neer op circa 2 miljard euro (cijfers van brancheorganisatie IFPI). Voor 2002 houdt OC&C rekening met een verdubbeling van dat bedrag. Andere cijfers, waaronder die van de stichting BREIN (Bescherming Rechten Entertainment Industrie Nederland) duiden eveneens op een aanzienlijke inkomstenderving door het kopiëren van auteursrechtelijk beschermd werk.

Kazaa-gebruiker Rob (27) heeft maling aan de problemen van de muziek- en de filmindustrie. ,,Zij verdienen verschrikkelijk veel met cd's en dvd's. Dat vind ik schandalig. Downloaden is volgens mij dan ook gerechtvaardigd.'' Hij gebruikt Kazaa en het soortgelijke programma eDonkey vooral om films te kopiëren. ,,Ghost World bijvoorbeeld, die onlangs in première ging, heb ik al lang gezien. En van de tv-serie Band of Brothers, die SBS6 op dit moment uitzendt, haal ik net het laatste deel binnen.'' Robs verzameling beslaat nu 340 films, allemaal van internet gehaald. ,,Mijn computer staat dag en nacht aan.'' Hij gebruikt een netwerkje van twee computers met een server en een kabelmodem. Soms geeft hij 's avonds de opdracht een film te downloaden en heeft hij 's ochtends de film op zijn pc. Maar het kan ook één of twee weken duren voordat hij het gehele bestand heeft gedownload.

Een complete bioscoopfilm is ongeveer 700 megabyte groot, legt Rob uit. ,,De film is opgeslagen in het zogenoemde divx-formaat. Dit is een compressietechniek vergelijkbaar met het bekende mp3 voor muziek. De compressiemethode, ook wel codec genoemd, zorgt ervoor dat het uiteindelijke bestand veel kleiner is dan de originele film.'' De kwaliteit van de speelfilms is prima, zegt Rob.

Vroeger werden op het web films aangeboden die illegaal – met een videocamera – in de bioscoop waren opgenomen. Het beeld was instabiel en je hoorde bezoekers hoesten, lachen en popcorn eten. Tegenwoordig zijn de meeste films afkomstig van gekraakte (`geripte') dvd's. Rob `ript' zelf ook. ,,Met een programmaatje dat de beveiligingscodes kraakt kopieer ik de dvd naar mijn harde schijf. Daarna laat ik een programma lopen dat de inhoud van de dvd omzet naar divx. Dat kost een uurtje of veertien.''

Auteursrechthouders proberen via de rechter een einde te maken aan het illegaal kopiëren van muziek, films en software. Maar dat lijkt een verloren zaak. In 2001 wist de muziekindustrie weliswaar Napster, de grootste digitale uitwisselingsdienst op dat moment, te sluiten, maar onmiddellijk werd de rol van Napster overgenomen door andere diensten. Die hebben geleerd van de zaak-Napster. In tegenstelling tot Napster werken nieuwe uitwisselprogramma's als Kazaa niet met een centrale server of een distributiepunt dat op last van de muziekindustrie zou kunnen worden gesloten. Kazaa heeft honderdduizenden gebruikers die zelf als database kunnen dienen (zie kader).

Controle op alle gebruikers van Kazaa is zeer moeilijk, erkent Tim Kuik, directeur van de stichting BREIN. Kuik strijdt namens Buma/Stemra en andere auteursrechthouders tegen piraterij van muziek, films en software, zowel op dragers (cd's) als op internet. ,,Technisch is het in principe mogelijk om een gebruiker van een peer-to-peer-programma te identificeren, maar het aantal gebruikers maakt dat onmogelijk. Kazaa is miljoenen keren gedownload'', zegt Kuik.

BREIN probeert met civiele (kort geding, schadevergoeding, maning tot stoppen) en strafrechtelijke middelen de verspreiding van auteursrechtelijk beschermd werk tegen te gaan. Vorig jaar leidde dat tot 2.500 zaken, waarvan 350 strafrechtelijke vervolgingen; 50 strafzaken betroffen het aanbieden van illegaal werk op internet. Kuik zegt dat hij ,,een redelijk groot aantal overtredingen opspoort'', maar even later moet hij toegeven dat hij geen goed zicht heeft op het totale aantal overtredingen. Hij verwacht dat geavanceerde software de opsporing van strafbare feiten op internet in de toekomst zal vereenvoudigen. ,,Met die programmatuur zouden we snel moeten kunnen zien of aangeboden materiaal auteursrechtelijk beschermd is. Meer kan ik daar niet over zeggen.''

Omdat het aanpakken van de gebruikers een hopeloze zaak is, richten de muziek- en filmproducten zich dan maar op de dienstverleners en softwaremakers. ,,Dat is logisch'', zegt Kuik. ,,Een programma als Kazaa is in essentie opgericht om het uitwisselen van auteursrechterlijk beschermde bestanden mogelijk te maken.''

De advocaat van Kazaa, mr. Chr. Alberdingk Thijm, bestrijdt dit. ,,Je mag de maker van de software niet aansprakelijk stellen voor de daden van de gebruikers.'' Morgen dient voor het gerechtshof in Amsterdam het hoger beroep in de rechtszaak tussen Kazaa en de Nederlandse auteursrechtenorganisatie Buma/Stemra. Alberdingk Thijm: ,,Het gaat om een principiële zaak. De vraag is: heb je de vrijheid om nieuwe software te ontwikkelen, om te innoveren? Is het antwoord nee, dat heeft dat volgens mij verregaande consequenties voor alle innovatieve bedrijven.''

In november stelde de Amsterdamse rechter dat Kazaa inbreuk maakt op auteursrechten en dat het moest stoppen met het aanbieden van zijn software. Dat deed het bedrijf, half januari, maar een week later konden internetgebruikers de software toch weer downloaden – vanuit Australië. Kazaa had enkele activa, waaronder de website, verkocht aan het bedrijf Sharman Networks uit Sydney.

De gedeeltelijk verkoop van Kazaa zou het hoger beroep dat morgen dient kunnen frusteren. Want onduidelijk is in hoeverre de Nederlandse rechter een uitspraak kan doen over een Australische onderneming.

De uitspraak in hoger beroep, die over enkele weken wordt verwacht, kan toch op termijn het einde betekenen van Kazaa. De gebruikers liggen er niet wakker van. Oscar: ,,Dan gebeurt ongetwijfeld hetzelfde als na het einde van Napster. Ze verzinnen wel weer een nieuw systeem.'' Rob: ,,Kijk maar eens naar alle alternatieven op www.afternapster.com.'' De website – die niet voor niets de slogan `The beat goes on' voert – verwijst naar een groot aantal alternatieve uitwisselprogramma's.

Rob is wel bang dat zijn internetprovider maatregelen gaat nemen tegen veel downloaden. ,,Mijn provider houdt in de gaten hoeveel megabytes worden uitgewisseld. Als mijn gebruik van bandbreedte te hoog wordt, moet ik wellicht meer betalen.'' Daarom biedt Rob zelf geen films aan, wat eigenlijk in strijd is met de peer-to-peer-gedachte. ,,Dat klopt. Ik ben een van die hufters die wel nemen, maar niet geven. Maar ik ben bang voor te veel dataverkeer als bezoekers bij mij films gaan downloaden.''

Zijn vrees lijkt niet geheel gegrond. Volgens Hans Leemans, directeur van de vereniging van Nederlandse internetproviders (NLIP), kunnen providers weinig doen aan illegale kopieerpraktijken. ,,Als iemand veel bandbreedte gebruikt, hoeft het natuurlijk niet meteen om strafbare activiteiten te gaan. Wij kunnen, en willen, ook niet naar de inhoud kijken.'' Alleen als het openbaar ministerie concrete vermoedens heeft, moet een provider gegevens verstrekken. Leemans: ,,Het blijft lastig vast te stellen wie de auteursrechthebbende van een muziekstuk is en of het aangeboden materiaal illegaal is.''

Controle is al lastig als het gaat om het aanbieden van illegaal materiaal op een website die draait op de computers van de provider, stelt Leemans. Bij programma's als Kazaa is het vrijwel onmogelijk. ,,Dat is technisch niet te doen. En dat moet je denk ik ook niet willen. Maatregelen tegen het illegaal kopiëren moet je niet zoeken in de infrastructuur van internet, niet in de techniek van het web. Daarmee verzwak je slechts het netwerk en maak je het kwetsbaarder voor kwaadwillenden.'' Leemans ziet meer in een extra heffing op onbespeelde cd-tjes zoals ook op lege cassettebandjes zit. Kazaa-gebruiker Oscar zegt hier ,,best een paar kwartjes voor over te hebben''.

Kazaa-advocaat Alberdingk Thijm vindt het aanklagen van softwarebouwers in ieder geval niet de manier om de strijd tegen illegaal kopiëren van auteursrechtelijk beschermd werk te voeren. ,,Je kunt de ontwikkeling van nieuwe technologie niet stoppen. De muziekindustrie had destijds een goed businessmodel moeten ontwikkelen om in te spelen op nieuwe digitale technieken.''

Pas vorig jaar formuleerden de grootste platenmaatschappijen hun antwoord op Kazaa en alternatieven: betaalde digitale muziekdiensten. Voor een vast bedrag per maand – tussen 10 en 25 dollar – kunnen abonnees bij de sites MusicNet en Pressplay een paar honderd muziekbestanden downloaden (mp3) en online beluisteren (streaming audio). MusicNet is een initiatief van BMG, EMI, AOL Time Warner en Zomba. Pressplay is een samenwerking van Vivendi Universal en Sony Music.

De muziekindustrie hoopte dat dit de illegale uitwisseling van bestanden zou kunnen stoppen, maar dat blijkt niet het geval, aldus het onderzoeksbureau OC&C in een recent rapport. ,,De plannen voor betaalde digitale muziekdiensten zijn faliekant mislukt.'' Vorig jaar was de omzet in betaald downloaden van muziek in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië `slechts' 1 miljoen dollar (1,14 miljoen euro). MusicNet en Pressplay zelf willen niets zeggen over omzet, winst en aantallen gebruikers.

Kazaa-gebruiker Rob ziet weinig in MusicNet en Pressplay. ,,Waarom zou ik betalen voor iets dat ik ook gratis kan krijgen?'' Oscar daarentegen heeft best 20 tot 30 euro per maand over voor een betaald abonnement. ,,Mits elke plaat die je verzint te vinden is op zo'n site.'' Bijvoorbeeld Time van de band Stone.