Dertig jaar bloot Amsterdam in De Appel

Amsterdam heeft er een tijdelijk seksmuseum bij. Op de tentoonstelling Amsterdam revisited: A'dam & Eve: on sex, tolerance and other dependencies in De Appel zijn zoveel vagina's en stijve penissen te zien dat de bestaande erotische musea geduchte concurrentie kunnen verwachten. Meer dan dertig kunstenaars die in de afgelopen dertig jaar voor korte of langere tijd in Amsterdam hebben gewoond, tonen er hun foto's, tekeningen, schilderijen, video's en films. Sommige kunstwerken zijn zo gewaagd dat De Appel alleen mensen van boven de achttien op de tentoonstelling toelaat.

Amsterdam revisited werd samengesteld door drie niet-Amsterdammers. De Italiaan Lorenzo Benedetti, de Duitser Tobias Berger en de Ierse Annie Fletcher, die alledrie de curatorenopleiding van De Appel volgden, wilden als buitenstaanders het imago van Amsterdam onderzoeken. ,,Amsterdam wordt gezien als een open, tolerante, leuke stad waar alles kan. Maar hoe diep zit dit cliché? En welke invloed heeft het vrije, experimentele karakter van Amsterdam gehad op de kunst die er gemaakt wordt?'', vragen zij zich in het persbericht af.

De eerste aanblik van De Appel lijkt alle bestaande clichés alleen maar te bevestigen. De entree is omgetoverd in een soort backpackers-hostel, en om bij de kassa te komen moet je je een weg banen over matrassen met veelkleurige dekbedden en slaapzakken. Aan de muur hangt een schilderij van de bekende Amsterdamse tatoeagekunstenaar Henk Schiffmacher. Het werk met de dubbelzinnige titel Two Lips toont een Hollands kaasmeisje dat met gespreide benen achterover ligt in een bollenveld. Haar schaamlippen hebben de vorm van een rode tulp.

Op de bovenverdieping is een zaal ingericht als peepshow, waar je in houten eenpersoonskabines kunt kijken naar de voyeuristische video's van kunstenaars als Maria Pask, David Haines, Gregg Smith en Lawrence Weiner. Er is een leestafel in de vorm van een reusachtig bed, waarop de obscure, maar prachtig vormgegeven pornoblaadjes Suck en The Virgin Sperm Dancer uit de jaren zeventig ter inzage liggen. Via koptelefoons kun je meeluisteren met de idiote gesprekken die de professionele hijgers van sekslijnen met hun klanten voeren. Het is dat wietdampen op deze tentoonstelling ontbreken, anders was het stereotiepe beeld van Amsterdam compleet geweest.

Erg origineel is het thema van Amsterdam revisited niet. Seks is in, zo blijkt uit alle tv-programma's en boeken over het onderwerp. In films worden de bedscènes steeds explicieter en een toneelstuk lijkt pas serieus genomen te worden als er een naakte acteur in voorkomt. Binnen de beeldende kunst heeft het naakte lichaam altijd een grote rol gespeeld. Performancekunstenaars als Ulay en Marina Abramovic gebruikten hun lichamen in de jaren zeventig om man-vrouwverhoudingen aan te kaarten. En een kunstenaar als Annie Sprinkle, die in haar video Her Story of Porn (1992) een openhartige toelichting geeft op haar carrière als pornoactrice, zag voor zichzelf ook een emanciperende rol weggelegd. Maar na de pornografische foto's van Jeff Koons en Andres Serrano leken de grootste taboes in de kunstwereld wel doorbroken te zijn.

Toch schijnen ook jonge kunstenaars keer op keer weer de behoefte te voelen om uit de kleren te gaan. Het vele naakt dat op Amsterdam revisited te zien is, is nauwelijks nog functioneel te noemen en heeft meer te maken met zelfgenoegzaamheid. Veel bijdragen vallen onder de categorie `kijk ons eens gek doen'. In de flauwe diaserie Un Bon Plan (2001) van Erik Weeda bijvoorbeeld, besluiten een jongen en een meisje op een zonnige dag om naakt op de fiets te stappen, de trein te nemen en uiteindelijk verkoeling te zoeken in een fontein. Ook André van Bergen wil ons duidelijk maken dat hij allesbehalve preuts is. Hij ontwikkelde een draagbare rugzakdouche, zodat hij zich voortaan op de stoep voor zijn huis kan schoonspoelen. Peter Klashorst, die zich tegenwoordig liever op zijn seksuele dan op zijn schilderkunstige talenten laat beoordelen, spant de kroon. In een Rooie Oortjes-achtig stripverhaal ligt een van zijn Afrikaanse modellen hunkerend op bed te wachten tot ze door hem genomen wordt.

Voor kritische reflectie is op deze tentoonstelling weinig plaats. Of het moeten de stemmige foto's van Ed van der Elsken zijn, die de junkies en hoeren op de Nieuwmarkt portretteerde. Engagement vind je ook in het werk van Marina Abramovic, die in 1975 voor Role Exchange van rol verwisselde met een raamprostituee. Abramovic nam plaats in het peeskamertje en de hoer kwam naar de opening van de Abramivic' tentoonstelling. Vier uur lang mocht zij zich kunstenaar wanen, daarna stapten beide vrouwen weer terug in hun eigen wereld.

Tentoonstelling: Amsterdam revisited. A'dam & Eve: on sex, tolerance and other dependencies. T/m 24 maart in De Appel, Nieuwe Spiegelstraat 10, Amsterdam. Di t/m zo 11-18u. Inl: 020-6255651 of www.deappel.nl.