Golgotha

,,Voor mijn man Frank Martin was zijn passieoratorium Golgotha een soort geloofsbelijdenis. In juni 1945 bezocht hij in onze woonplaats Genève een tentoonstelling met etsen van Rembrandt. Hij raakte er enorm gefascineerd door de ets De drie kruisen en de lichtbundel die daarin op Christus valt. Opeens kreeg hij vreselijk zin een passie te componeren, maar hij voelde zich bezwaard. Was hij het wel waard dít onderwerp aan te vatten? Mocht hij na Bach, voor wiens gehele oeuvre hij een grenzeloze bewondering koesterde, überhaupt nog wel een passie componeren? Drie dagen trok hij de bergen in om na te denken. Toen was hij eruit. `Ik moet dit doen, elke periode heeft het recht op zijn eigen manier deze thema's uit te drukken.' Of Golgotha ooit zou worden uitgevoerd, interesseerde hem niets.''

Maria Martin (1915) is de weduwe van de Zwitsers/Nederlandse componist Frank Martin (1890-1974). Zij richtte in 1979 in zowel Zwitserland als Nederland stichtingen op tot behoud en verspreiding van het oeuvre van haar man, en zorgde ervoor dat het Naardense huis waar Frank Martin van 1956 tot zijn dood woonde in 1996 als `Frank Martin Huis' werd opengesteld. Golgotha is het beroemdste werk dat Martin componeerde. Anders dan in Duitsland, is het in Nederland zelden te beluisteren. Morgenavond wordt het door het Toonkunstkoor Amsterdam onder Winfried Maczewski in het Concertgebouw uitgevoerd.

,,Mijn man was een nederig, diep gelovig mens. We ontmoetten elkaar in Genève, waar ik na school een jaartje heenging om Frans te leren. Mijn pianolerares daar adviseerde me echter door te gaan in de muziek. Ik koos voor de fluit en belandde op de muziekschool waar Frank Martin directeur was. Nadat in 1939 zijn vrouw was overleden, raakten we bevriend, later trouwden we. In 1946 zijn we naar Nederland verhuisd. In Zwitserland was mijn man zoveel tijd kwijt met lesgeven, jury's en allerlei besturen. Wilde je dat niet, dan moest je weggaan, vond hij.

,,Golgotha is in alle opzichten een totaal andere passie dan de Matthäus Passion. Bach werkte in opdracht van de kerk, mijn man werkte uit persoonlijke gedrevenheid. Zijn doel was niet de liturgie, maar het drama van het passieverhaal uit te drukken. In het eerste deel laat hij Christus zien van zijn menselijke kant. In het tweede deel zie je en hoor je dat hij is losgeraakt van het menselijke. De teksten koos hij uit alle vier evangeliën. Voor de meditatieve momenten daartussen, zocht hij naar een alternatieve bron. In de bibliotheek van Genève stuitte hij toen toevallig op meditaties en geschriften van Augustinus. Nou ja, toevallig, ik zei: `Frank, Gods hand heeft je hier geleid.'

,,Het resultaat is een oratorium dat een heel ander beeld van Christus creëert dan de Matthäus Passion. Bach besluit op Goede Vrijdag, in de rouw. Golgotha gaat door tot de wederopstanding en de verlossing. Het verklankt de overwinning van het leven over de dood. Het slotkoor is een hymne aan het licht. Golgotha kwam gereed in juni 1948 te Amsterdam, en ging eind april 1949 in Zwitserland in première. Mijn man was al twee weken tevoren aanwezig bij de repetities, en hield mij via brieven op de hoogte. Ik kende elke noot van het werk, omdat we altijd samen zijn vorderingen bespraken. Juist daarom vond hij het jammer dat ik door de geboorte van ons tweede kindje niet bij de repetities kon zijn. `Nu ben je bij de première niet gewend aan wat er niet goed gaat', schreef hij me. In zijn muziek was hij meestal ernstig, maar mijn man had een ongelooflijk gevoel voor humor!''

Golgotha van Frank Martin door het Toonkunstkoor Amsterdam en Orkest van de Twintigste Eeuw o.l.v. Winfried Maczewski. 26/2 20.15 uur Concertgebouw, Amsterdam. Res.: (020) 6718 345.