ZWAVELZUUR BEDREIGT HET SCHEEPSWRAK VAN DE ZWEEDSE WASA

Het hout van het wrak van het in 1628 gezonken Zweedse oorlogsschip Wasa bevat hoge concentraties puur zwavel die dreigen te oxideren tot sulfaten, waaronder zwavelzuur. Die kunnen het wrak ernstig beschadigen. Dat melden Zweedse wetenschappers (Nature, 21 febr) na onderzoek van diverse monsters uit de massieve eikenhouten scheepsbalken met een reeks röntgenanalyse-technieken.

In totaal zit er in de eikenhouten scheepsbalken tussen 0,2 en 4% zwavel: genoeg voor vijf ton zwavelzuur. Op meer dan zeshonderd plaatsen in het wrak is de zuurgraad al lager dan pH 2. Het zuur kan het cellulose van het deels vergane hout ernstig aantasten. Ook de kristallisatie van sulfaten kan het hout beschadigen.

De Wasa, een Zweeds prestigeproject gebouwd door een Nederlandse scheepsbouwer, kapseisde en zonk in 1628 onmiddellijk na de tewaterlating in de haven van Stockholm. In 1961 werd het wrak relatief onaangetast geborgen. Dat was te danken aan het lage zuurstofgehalte van het havenwater, waarin hout verterende micro-organismen slecht gedijen.

De Wasa was het eerste scheepswrak dat geconserveerd werd door het te impregneren met niet-vluchtige polyethyleenglycolen. Die vervangen het water in het hout, en voorkomen dat het krimpt door verdamping. Zeventien jaar besproeien en negen jaar drogen waren nodig voordat het schip in 1990 in een museum tentoongesteld kon worden.

Maar deze behandeling bood geen weerstand tegen de opbouw van sulfaten door oxidatie van zwavel. Deze stof is volgens de onderzoekers vermoedelijk het product van de oxidatie van zwavelwaterstof (rotte-eierenlucht), dat op zijn beurt afkomstig is van bacteriën die zich voedden met sulfaten in het havenwater. Na de berging en de conserveringsbehandeling worden de sulfaten niet meer omgezet door bacteriën, en hopen ze zich op.

De schadelijke oxidatie van zwavel wordt nog gekatalyseerd door de aanwezigheid van 8500 ijzeren nagels die de volledig weggeroeste oorspronkelijke nagels vervangen. Volgens de onderzoekers moeten al deze nagels vervangen worden, om het schip voor verval te behoeden. De onderzoekers hopen op nieuwe conserveringsmethoden om het zwavel te verwijderen, of ze moeten het ijzer zijn katalyse-eigenschappen ontnemen, zonder het cellulose van het hout aan te tasten.