Olympische handel

Miljarden zijn er gestopt in de bouw van hotels, wegen, winkelcentra en sportaccommodaties voor de Winterspelen in Salt Lake City. De staat Utah zal er 76 miljoen dollar aan verdienen en hoopt daarmee de klap van 11 september op te vangen. De mormonen houden zich koest, alleen is het bier de helft slapper.

In het nieuwe Gateway-winkelcentrum, naast het station aan de rand van het centrum van Salt Lake City, is het 's morgens om negen uur al een drukte van belang. Horden mensen zijn op weg naar de winkels waar sportkleding te koop is die door de Amerikaanse deelnemers aan de Winterspelen wordt gedragen. Een rij van minimaal honderdvijftig meter lang slingert zich over de tweede ring van de outdoor mall. Geduldig en nog opgetogen over de Amerikaanse successen op de Olympics wachten vrouwen, mannen, meisjes en jongens op hun beurt om met zeven man tegelijk de kleine Roots-shop naar binnen te mogen. Wie de vurig gewenste donkerblauwe baret met rode bies, en daarop de letters USA 2002, wil kopen, moet zeker anderhalf uur in de rij staan. Veel Amerikanen hebben dat er tijdens de dagen van medailles, succes, glorie en grenzenloos patriottisme graag voor over.

Twintig dollar kost de baret die de Amerikaanse deelnemers van de Winterspelen buiten de wedstrijden, zoals tijdens de openingsceremonie, dragen. Langs de lange rij schuifelen echter ook jongens die dezelfde baretten (zwart) voor honderd dollar verkopen. Menige man of vrouw stapt uit de lange rij en betaalt grif het viervoudige bedrag, om zich vervolgens naar de stad of naar een van de olympische locaties te spoeden en zich in het feestgewoel te storten. Want in Salt Lake is een grote party aan de gang.

Het Canadese sportkledingbedrijf Roots uit Toronto, dat de kleding voor de Amerikaanse, Canadese en Britse olympische deelnemers heeft geleverd, kan de vraag bijna niet aan. Larry G. Mankin, president-directeur van Salt Lake Chamber of Commerce – een businessclub met 2.000 leden – heeft een kantoor in de Gateway, tegenover een van de Roots-shops. Hij ziet elke dag de leveranciers met nieuwe baretten, petten, haarbanden, sweaters en jacks af en aan rijden. Een dag eerder heeft hij nog een uur met zijn vrouw in de rij gestaan, want zijn vrouw wilde ook zo'n baret Monica Lewinski-style. Ruim een uur hebben ze in de regen gestaan met nog een paar honderd anderen.

Het Gateway-centrum met zijn luxueuze winkels is in de afgelopen drie jaar verrezen op een voormalig spoorwegemplacement. Het is gebouwd – er wordt nog steeds gebouwd – als onderdeel van de innovatie en renovatie van Salt Lake City ten behoeve van de Salt Lake City Olympics 2002. Kosten: 375 miljoen dollar. ,,Het is maar een van de vele investeringen die de staat Utah en de stad Salt Lake City hebben gedaan'', zegt Mankin, die tijdens de Winterspelen mensen uit het bedrijfsleven van uit de hele wereld ontvangt en warm maakt voor investeringen en vestigingen in Utah, de staat met een van de dunste maar snelst groeiende bevolkingen (nu 1,6 miljoen) van de Verenigde Staten. ,,We schatten dat we na vijf tot zeven jaar 2,3 miljard dollar hebben verdiend aan alles wat we hebben gedaan om de Winterspelen hierheen te halen en tot een succes te maken.''

Mankin noemt andere investeringen die de staat Utah heeft gedaan, mede met behulp van een federale bijdrage van 1,5 miljard dollar. In de verbetering en uitbreiding van de Interstate 15 is 415 miljoen geïnvesteerd. De Trax-lightrail (tram, red.) die sinds een paar maanden met een noordzuid- en een oostwest-lijn helemaal klaar is, kostte 326 miljoen. Nieuwe parkeerterreinen kostten 30 miljoen, huur van duizend bussen en 1200 chauffeurs afkomstig uit heel de Verenigde Staten 25 miljoen gulden, aanpassing van het internationale vliegveld van 16 miljoen, bouw van nieuwe, grote en luxuezue hotels, zoals Grand America, Marriott en Hotel Monaco. De bouw van Grand America alleen al kostte 200 miljoen dollar – hoewel dat voor een belangrijk deel door de eigenaar de Robert Earl Holding is betaald.

Het Grand America Hotel, dat bijna een jaar geleden werd geopend, ligt naast het al langer bestaande Little America. Op de toren van het massieve, witgrijze gebouw – met het bankgebouw van Wells Fargo het hoogste van de stad – wappert de Amerikaanse vlag. Het hotel telt 24 verdiepingen en heeft 775 kamers, inclusief 395 suites. Grand America is het eerste vijfsterrenhotel in de staat Utah. De goedkoopste kamer kost per nacht 365 dollar, een penthouse 3.500 dollar. Net als alle hotels is Grand America tijdens de Winterspelen volgeboekt. In het Grand America zijn de leden van het Internationaal Olympisch Comité, de mensen van het Amerikaanse televisienetwerk NBC (dat voor 435 miljoen dollar de exclusieve olympische uitzendrechten heeft), de vertegenwoordigers van de hoofdsponsoren en de organisatie van Salt Lake City en vip's ondergebracht.

Maar wie zullen resideren in Grand America, Litte America (samen goed voor 1600 kamers), Marriott, Monaco en al die andere nieuwe, kleinere hotels binnen en buiten het centrum als de olympische familie straks Salt Lake City de rug heeft toegekeerd? Jason Mathis van het Salt Lake Convention & Visitors Bureau is al druk bezig de kamers te vullen. De kamerhuur zal zonder twijfel na de Winterspelen in prijs dalen. ,,Ik ben elke dag bezig gasten uit het bedrijfsleven over te halen hier congressen, seminars of andere bijeenkomsten te houden'', beweert Mathis. ,,Nu zijn ze in het spoor de olympiërs en de olympische sponsors in Salt Lake City, nu kunnen ze zien hoe mooi het hier is, hoe goed de accommodaties hier zijn, en hoe aardig de Utahns zijn, want die zijn aardiger – oprechtig aardig – dan de gemiddelde Amerikaan. Ik heb in anderhalve week al 80 bedrijven kunnen boeken voor een congres in het komende jaar in Salt Lake City.''

Mathis wijst op de rust, de leegte en de schone natuur die er nog in Utah is. ,,Mensen uit heel Amerika komen hier naar toe. Wie zijn huis in Californië verkoopt voor 400.000 dollar, kan hier een zelfde huis kopen voor 200.000 dollar. De Spelen zijn er voor ons imago. Als ze goed verlopen en tot nu toe is dat zeker het geval, blijft Salt Lake en omgeving in de harten van de mensen hangen. We hebben de mooiste skigebieden rondom Park City. Er zijn voor de Winterspelen fraaie skioorden en skipisten bijgebouwd. Er zijn tien skigebieden binnen een uur rijden van Salt Lake. The Greatest Snow on Earth, daar staat Utah om bekend.'' Dat hebben de Utahns ook op de nummerplaat van hun auto staan.

Vooroordelen ten aanzien van Utah en de mormonenregels kunnen tijdens de Winterspelen worden weggenomen, meent Mathis, overigens zelf een afvallige mormoon. ,,Van de 181.000 inwoners die de stad Salt Lake telt is 48 procent mormoon. De provincie Salt Lake heeft 1,6 miljoen inwoners, daarvan is 60 tot 64 procent mormoon. De hele staat Utah heeft 2,6 miljoen inwoners, daarvan is 70 procent mormoon. Ze hebben invloed'', zegt Mathis. Maar alcohol is gewoon te krijgen, alleen heeft bier de helft van het gangbare promillage. Er is hier een Hard Rock Cafe, er komt een House of Blues. ,,De kerk heeft snel in de gaten gekregen dat ze zich niet veel moeste profileren tijdens de Winterspelen. Dat kon alleen maar tegen hun werken.''

Larry Mankin van de Salt Lake Chamber heeft een duidelijke mening over de invloed van de mormonen. Hij kwam drie jaar geleden uit Kalamazoo, Michigan, naar Utah om vooruitlopend op de Winterspelen de businessclub nieuw leven in te blazen. ,,Ik kan het makkelijk zeggen, want ik ben geen LDS (Latter-day Saint, red., oftewel mormoon). De mormonen komer hier nar toe om hun geloof temidden van andere mormonen te belijden. Voor maar hen heeft de dollar dezelfde kleur als voor ons of de katholieken. Ik heb hier tijdens de businessavonden en -middagen ook veel mormoonse zakenmensen. Ook zij zijn geïnteresseerd in investeringen en vergroting van het bedrijfsleven hier.''

High-technology, bio-technology en financiële bedrijven genieten de voorkeur van de overheid van de staat, weet Mankin. ,,Omdat Utah gemiddeld de best opgeleide mensen heeft en omdat de University of Utah zeer goed staat aangeschreven wil gouverneur Mike Leavitt vooral in die sector bedrijven en mensen aantrekken. Dankzij de Olympische Spelen kunnen 35.000 nieuwe banen worden gecreeërd. Mensen die tijdens de Spelen hier naar toe kwamen om te werken of als vrijwilliger, blijven hier. Veel kunnen hier een baan houden, zoals in de hotels en restaurants en nieuwe bedrijven die nu al in bedrijf zijn.''

Volgens gouverneur Leavitt maakt de staat Utah door de Winterspelen een netto-winst van 76 miljoen dollar. ,,Dat kan weer geïnvesteerd worden in nieuwe projecten'', meent Mankin. ,,Ik heb hier mensen uit Japan gehad die zeer sterk geinteresseerd worden in IT-vestigingen. Al moet ik eerlijkheidshalve toegeven dat na de aanslagen van 11 september de interesse uit Japan en Europa wel is afgenomen. Dat effect is toch groter dan verwacht. Investeerders blijken nog niet bekomen van de schrik en zijn nog enigszins huiverig om naar Amerika te komen. Nu alles vlekkeloos is verlopen, kunnen we ze weer overhalen naar hier te komen.''

Mankin herinnert er aan dat Salt Lake City al sinds begin jaren negentig bezig is geweest de Winterspelen naar Utah te halen. ,,Ik woonde hier toen nog niet, maar ik weet dat de plannen groots waren. Het was een harde klap dat Salt Lake in eerste instantie niet de Spelen kreeg. Gelukkig kwam dat toch nog goed bij de verkiezingen van 1995. Dat was een opluchting voor de investeerders en projectontwikkelaars.''

Zeven miljoen dollar aan giften, reizen, beurzen, medische behandelingen en baantjes bleken de organisatoren er uiteindelijk voor over te hebben gehad om de leden van het Internationaal Olympisch Comité zover te krijgen dat ze Salt Lake City de Winterspelen van 2002 gunden. Het werd het grootste schandaal in de olympische historie. IOC-leden werden geroyeerd, er werd een ethische commissie in het leven geroepen en er werden hervormingen doorgevoerd. Salt Lake City zelf bleef, buiten de aanklacht tegen twee heren van de organisatie, buiten schot. Hoewel Mankin toen nog in Michigan woonde, spreekt hij over `wij' als hij zegt: ,,De hele zaak heeft onze trots aangetast. Alle Utahns hebben het zich persoonlijk aangetrokken. We hebben veel sponsors verloren, veel investeerders die klaarstonden om rondom de Spelen zaken te doen, haakten af. Daarom is er hard aan gewerkt om het imago op te schonen. Misschien dat zonder het schandaal de Winterspelen minder mooi waren geweest.''

Tussen downtown Salt Lake City en het Gateway-winkelcentrum ligt het imposante Delta Center, het tehuis van Utahs trots, basketbalclub Utah Jazz, de NBA-club die een maand lang – tijdens, voor en na de Winterspelen – al zijn uitwedstrijden (zo'n tien) gewoon `uit' speelt. In het stadion met 22.000 zitplaatsen worden de nu olympische kunstrijwedstrijden gehouden. De grote rode letters Delta en het logo op de gevel hebben het IOC in verlegenheid gebracht. Delta betaalt over een periode van 20 jaar 25 miljoen dollar aan Jazz' eigenaar Larrie Miller om zijn naam op het gebouw te mogen plaatsen. De luchtvaartmaatschappij mag als enige olympische sponsor zijn naam op een locatie laten staan, maar binnen in de hal moet elke letter van de naam worden afgeplakt. Buiten verwijzen de olympische het publiek naar `Salt Lake Ice Center'.

Wat is het resultaat van dit compromis? Larry Mankin van de Salt Lake Chamber: ,,Alle bedrijven rondom het Delta Center krijgen nu meer aandacht dan bedrijven die rond anonieme olympische locaties staan. Delta Center is voordurend in beeld, de hele wereld kan op televisie Delta Center met het logo van Delta Airlines zien. Het is misschien ook een troost voor Delta, dat na 11 september in grote nood geraakte. Daardoor moest het bedrijf in Salt Lake, dat naast Atlanta en Cincinnati zijjn thuishaven is, tweehonderd mensen ontslaan. Deze reclame vergoedt veel. Want wie terugkomt naar Salt Lake City, and sure everybody does, vliegt natuurlijk met Delta Airlines naar het beloofde land.''