Klokkenluider

In de laatste weken is veel geschreven over de rechtsbescherming die een klokkenluider zou ontberen. Aangedrongen wordt op een wettelijke regeling. De vraag is echter of een klokkenluider werkelijk zo rechteloos is als wordt beweerd.

Het feit dat de kwalificatie `klokkenluider' geen beschermde titel is, veroorzaakt ruis in de discussie. Al te gemakkelijk gaat men er vanuit dat iedereen die aan de bel trekt, ook daadwerkelijk een klokkenluider is. Het begrip klokkenluider verwordt zo tot een geuzennaam, die niet langer recht doet aan de oorspronkelijke betekenis: iemand die na intern geen gehoor te hebben gevonden, een ernstige misstand naar buiten brengt.

Allereerst moet sprake zijn van een ernstige misstand die het rechtvaardigt binnen of buiten de eigen organisatie verhaal te zoeken. Gesproken wordt wel van een zwaarwegend algemeen belang, waarbij onderwerpen als veiligheid, volksgezondheid, milieu en corruptie in het geding zijn.

Het hoort voor zich te spreken dat de werknemer zijn klachten eerst intern bespreekt. Meestal zal ook zonder reglement volstrekt duidelijk zijn welke wegen kunnen worden bewandeld. Van de werknemer mag verwacht worden dat hij duidelijk aangeeft een klokkenluider in wording te zijn. Heldere communicatie van de werknemer is vereist. Een bedrijf moet de kans krijgen zelf de klacht te beoordelen en zonodig actie te ondernemen. Als het bedrijf de klacht ongegrond oordeelt of meent afdoende actie te hebben ondernomen, mag het ervan uitgaan dat daarmee op zich de zaak ook is afgedaan. Een werknemer die zich hier niet in kan vinden, dient dit aan te geven en een zorgvuldige afweging te maken voordat hij het hogerop zoekt.

Bij het naar buiten gaan dient de werknemer allereerst zijn klachten aan een bevoegde autoriteit voor te leggen. Deze stap ziet E. Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht (NRC Handelsblad, 19 februari) in zijn definitie over het hoofd. Als de werknemer meent dat ook de bevoegde autoriteit de zaak laat sloffen, mag hij overwegen zijn klacht publiek te maken. De werknemer mag niet kiezen voor een schot hagel door gelijktijdig de bevoegde autoriteit en de media te informeren. De gedachte hierachter is dat de werknemer de optie moet kiezen die voor de werkgever het minst bezwaarlijk is. Een bedrijf dat geconfronteerd wordt met publiciteit veroorzaakt door een pseudo-klokkenluider, is in de regel volstrekt weerloos.

Een werknemer die zich aan deze overzichtelijke regels houdt en integer te werk gaat, zal bij de rechter op bescherming mogen en kunnen rekenen. Een wettelijke regeling is hier niet voor nodig. Als je het spel speelt, moet je echter wel de regels willen kennen. De les van de laatste weken lijkt te zijn dat niet zozeer behoefte is aan betere bescherming als wel aan betere informatie.