`Ja, we gaan ook moskeeën controleren'

Nederland heeft een rechtsorde te verdedigen, zegt minister Klaas de Vries. Hij is verantwoordelijk voor de Binnenlandse Veiligheids Dienst die deze week vaststelde dat enkele Nederlandse moslimscholen anti-westerse propaganda verspreiden.

`Ik maak publiek wat publiek moet worden. En ik trek me helemaal niets aan van het feit dat er verkiezingen aankomen.'' PvdA-minister Klaas de Vries (Binnenlandse Zaken) probeert tevergeefs met zijn aansteker een dikke sigaar voor de derde keer aan de praat te krijgen. De bewindsman reageert op de ophef deze week over het rapport van de onder hem ressorterende Binnenlandse Veiligheids Dienst (BVD). Die stelt vast dat fundamentalistische moslimorganisaties banden onderhouden met zeven van de 32 islamitische scholen in Nederland.

Maandagavond al had PvdA-staatssecretaris Adelmund (Onderwijs) in het tv-programma NOVA gefulmineerd dat zij ,,dit soort onderwijs haat''. Het kwam haar te staan op boze reacties. Critici onder wie het Kamerlid Mohamed Rabbae (GroenLinks) beschuldigden de PvdA ervan in het licht van de aanstaande verkiezingen ,,een beetje mee te doen'' met thema's die voorheen als rechts bestempeld werden.

Maar De Vries legt uit dat zijn inlichtingendienst twee jaar geleden al begon met het onderzoek naar aanleiding van berichten in de media.

Vooral zijn begeleidende brief aan de Tweede Kamer baarde opzien omdat De Vries onder meer aankondigt dat de Onderwijsinspectie islamitische scholen gaat controleren op zaken die `de democratische rechtsorde' in gevaar kunnen brengen. Dat voornemen lijkt niet te sporen met de garantie van vrijheid van onderwijs in artikel 23 van de Grondwet.

En dan is er nog iets. Het BVD-rapport wordt publiek in een tijd die getekend wordt door de terreuraanslagen op New York en Washington afgelopen september. Sindsdien is het klimaat jegens buitenlanders verhard. De Vries: ,,In haar jaarverslagen maakt de BVD al jaren melding van de problematiek van de integratie van allochtonen in onze samenleving. Deze studie hebben we laten maken om ons te concentreren op de invloed van buitenlanders en andere landen op het islamitisch onderwijs in ons land.''

Werd die buitenlandse invloed onderschat?

,,Met het merendeel van de scholen is niets aan de hand, dat is een interessante conclusie.''

Dat geldt ook voor het merendeel van de Nederlandse bevolking en toch hebben we het ministerie van Justitie nodig.

,,Ik vind het belangrijk dat je kunt vaststellen dat het met veel scholen goed gaat. Stel je voor dat dat niet het geval was, dan hadden we een heel ander probleem gehad. Maar de vraag naar islamitisch fundamentalisme en extremisme is natuurlijk breder. Dat heeft na de aanslagen in Amerika een andere dimensie gekregen. Daarom gaat de Onderwijsinspectie haar taken wat uitbreiden. Ook op gebieden waar ze normaal gesproken afstand tot houdt: wat gebeurt er bijvoorbeeld tijdens de godsdienstles. Dat geldt voor de scholen waar extremistische elementen in het bestuur zitten.''

Dat de inspectie zich bemoeit met godsdienstles is nieuw.

,,Ja, dat is nieuw. Maar het moet wel. Voorzover in die godsdienstlessen dingen gebeuren die haaks staan op wat wij in onze democratische rechtsstaat wenselijk vinden, moet daar wat aan gedaan worden. De koran is een geschreven bron, dus we weten al eeuwen wat erin staat. Dat geldt overigens ook voor de bijbel. Maar het is belangrijk om te weten hoe docenten op die islamitische scholen met de teksten in de koran omgaan.''

Dus we krijgen een godsdienstpolitie?

(Wegwerpend): ,,Dat zijn uw woorden. Dat mag u voor eigen rekening opschrijven.''

Opnieuw: betekent dit dat de Onderwijsinspectie moet vaststellen wat volgens de Nederlandse staat de juiste interpretatie is van de koran. Leidt dat niet tot een soort godsdienstpolitie?

,,Nee, we krijgen geen godsdienstpolitie die moet toezien op de uitleg van de koran. Dat krijgen we absoluut niet. Maar we krijgen wel een zeer bijzondere aandacht van de inspectie voor datgene wat leraren die in een allochtone taal godsdienstles geven, de kinderen bijbrengen. En als we aanwijzingen krijgen dat er sprake is van het prediken van haat tegen de Nederlandse samenleving, of als men kinderen bijbrengt dat zij niet moeten integreren, en buiten die samenleving moeten blijven, dan moeten we overwegen of dat aanleiding is voor een goed gesprek met het schoolbestuur. Ik denk dat daar veel ontvankelijkheid voor zal zijn bij die besturen. Dat is inmiddels ook al gebleken met hun aftreden. Als de inspectie de indruk krijgt dat er wordt aangezet tot strafbare feiten dan moet dat gemeld worden bij het Openbaar Ministerie.''

Zullen ook moskeeën gecontroleerd worden op dit soort indoctrinatie?

,Ja, er wordt ook veel onderwijs in die moskeeën gegeven. Als daar wordt aangezet tot strafbare feiten, zal daar worden ingegrepen.''

Wordt dat al onderzocht?

,,U leest in de rapportage van de BVD dat we proberen op de hoogte te blijven wat er zoal in moskeeën gezegd wordt.''

Baart u dat zorgen?

,,Zeker, een tijd geleden bleek een imam uit Utrecht een functionaris te zijn van de Libische veiligheidsdienst. Die is het land uitgezet en inmiddels is het daar een stuk rustiger. We zouden ook ingrijpen als een dominee zou oproepen tot haat of zaken die wij als strafbare feiten beschouwen.''

Alleen bezoekt de BVD nooit een protestantse dienst.

,,Als er in een protestantse dienst iets onwelvoeglijks gebeurt, komt dat vanzelf naar buiten.''

In zijn algemeenheid lijkt er na de aanslagen van 11 september vorig jaar in Amerika ook in Nederland een verschuiving gaande van meer aandacht voor veiligheid ten koste van individuele vrijheden.

,,Daarvan is geen sprake. Wij hebben een democratische samenleving en rechtsorde te verdedigen. Met alle waarden en normen die we wensen veilig te stellen.''

Beschikken politie, BVD, en Justitie over afdoende capaciteit als het gaat om bestrijding van mogelijke terroristische aanslagen?

,,Je moet het altijd met de beschikbare capaciteit doen. We zijn wel bezig om de capaciteit van de politie aanzienlijk te vergroten. In het kader van terrorismebestrijding moeten we ook speciale middelen bij de politie inzetten. Het voornemen om de BVD uit te breiden is versneld door 11 september. Met name plannen om de internationale capaciteit te verbeteren. Informatievergaring is één ding, maar de informatie te begrijpen die tot je komt is een andere zaak.''

Er wordt sinds september veel gesproken over een Europese aanpak van terreurorganisaties. Komt daar een aparte organisatie voor? Krijgt Europol meer bevoegdheden bijvoorbeeld?

,,Nee, Europol krijgt wel meer taken maar niet meer bevoegdheden. Die organisatie bevordert gegevensuitwisseling en heeft geen agenten in het veld en dat zal ook niet gebeuren. Het is essentieel dat er politieke verantwoordelijkheid gedragen wordt als het gaat om toezicht op politie. Dat geldt al helemaal als het gaat om veiligheidsdiensten. Daar is op Europees niveau nog geen begín van zicht op.''

Een werkgroep onder voorzitterschap van de Amsterdamse commissaris Van Riessen omschreef het Nederlandse recherche-apparaat als zó versnipperd dat het niet kan voldoen aan internationale rechtshulpverzoeken.

,,Minister Korthals en ik zijn niet content over de manier waarop het recherche-apparaat nu is georganiseerd. Wij willen dat het openbaar ministerie de politie kan aansturen ten aanzien van alle niveaus van criminaliteit. Dat de Nederlandse justitie daarin zelf de prioriteiten kan stellen als het gaat om de inzet van de politie.''

Competentiestrijd tussen justitie en regionale korpsleidingen is een van de oorzaken van die versnippering, stelt de werkgroep-Van Riessen. Krijgt justitie nu een eigen recherche-apparaat?

,,Justitie moet op alle niveaus van criminaliteitsbestrijding in de drivers seat zitten, het voortouw hebben bij de aansturing. Het openbaar ministerie zal er zelf voor moeten zorgen dat ze prioriteiten kan stellen voor de activiteiten van de recherche. En de Nederlandse politie moet in staat zijn om daar à la minute aan te kunnen voldoen. Dat zijn we nu aan het uitwerken.''

De koran is een geschreven bron, dus we weten wat erin staat