Een samenzwering per e-mail

Ik hoorde het toen ik na een week afwezigheid in Turkije terugkeerde. ,,Het anti-Europese kamp heeft weer toegeslagen'', zei een kennis, toen ik hem op straat tegenkwam. ,,Zet maar direct de tv aan, het is ernstig.'' Een kwartier later besefte ik inderdaad eens te meer hoe fragiel de betrekkingen tussen Turkije en de Europese Unie na meer dan twee jaar kandidaat-lidmaatschap van Ankara nog steeds zijn. Een maoïstische politicus die `Europa' als een samenzwering tegen het Turkse proletariaat ziet, had, zo leerde ik, toegang gekregen tot de emails van Karen Fogg, de ambassadeur van de Europese Unie in Ankara, en daar vrijelijk uit geciteerd. De inhoud van die emails had de woede opgewekt van een deel van de Turkse pers. Fogg moet weg, was de conclusie van een aantal journalisten, die ijverig berichtten dat ook de Turkse autoriteiten dat eigenlijk vonden. Kortom: de nieuwste crisis tussen `Europa' en Turkije was een feit.

Maar wat had Fogg nu eigenlijk fout gedaan? Wie de inhoud van de gepubliceerde emails goed bekeek, moest eigenlijk tot de conclusie komen dat er eigenlijk niets mis mee was. Natuurlijk was er sprake van gespierde taal met betrekking tot sommige Turkse hoogwaardigheidsbekleders, maar dat valt te verwachten in emails waarvan de verzender uitgaat dat ze privé zijn. Zeker ook suggereerde Fogg in de emails dat `Europa' misschien toekomstige publicaties in het Koerdisch financieel moest steunen, maar dat `Brussel' voorstander is van meer culturele rechten voor de Koerden, is ook in Turkije al lang bekend. Misschien nog wel de meest interessante beschulding was dat Fogg aan het hoofd stond van een vijfde kolonne, omdat ze emails had gestuurd aan een aantal Turkse ambtenaren. ,,Als je in het geheim communiceert met ambtenaren van een staat, dan is daar maar een woord voor'', liet de maoïst weten. ,,En dat is spionage.''

De ambassadeur van de Europese Unie als `spion' – dat er over de beschuldiging in Turkije überhaupt serieus werd gepraat, bewijst hoe ambivalent sommige Turken nog steeds tegenover `Europa' staan. Aan de ene kant wil Turkije graag bij de Europese Unie horen, maar aan de andere kant zijn velen het verleden nog niet vergeten. En in dat verleden, zo menen veel Turken, was het er `Europa' vooral om te doen om Turkije te destabiliseren. Waren het niet de Europese landen die met hun gekonkel ten tijde van de Eerste Wereldoorlog de bijl aan de wortel van het Ottomaanse Rijk legden? En was het niet `Europa' dat in een recenter verleden maar al te graag bereid was de Koerdisch-separatistische PKK van Abdullah Öcalan te steunen? Dat sommige commentatoren Fogg direct in die traditie van gekonkel en vijandigheid plaatsten, bewijst dat de wonden van het verleden nog lang niet geheeld zijn. En zo vertelde de `crisis' over de emails meer over Turkije zelf dan over Fogg.

Ook op een ander punt was de affaire instructief over Turkije: want hoe was de maoïst aan die emails gekomen? Voorstanders van Turks lidmaatschap denken al langer dat er een complot in Turkije tegen `Brussel' is. ,,Als Turkije lid wordt'', zei een vriend mij ooit eens, ,,Dat is het afgelopen in Turkije met de corruptie en het gerotzooi. Daarom is iedereen die daaraan geld verdient, een vijand van Brussel.'' Toen de maoïst liet weten dat elementen ,,binnen de Turkse staat'' hem de emails hadden toegespeeld, was daarom ook het pro-Europese kamp er van overtuigd dat er een samenzwering was. De maoïst had zijn woorden nog niet gesproken of zowel het leger als de MIT (de Turkse veiligheidsdienst) liet weten dat zij niets met de affaire te maken hadden. Maar in een land waar de overheid al zo vaak heeft gelogen, waren die ontkenningen voor veel burgers alleen maar een bewijs van schuld.

Hoe het verder zal gaan met de `crisis'? Achter de schermen lijkt inmiddels druk gedicussieerd te worden tussen Ankara en Brussel over de vraag of Fogg na de affaire nog wel te handhaven is. Natuurlijk is de Europese Commissie woedend over de inbreuk op de privacy van Fogg. Voorzitter Prodi heeft inmiddels Ankara dan ook per telefoon laten weten dat dit allemaal niet kan en dat de onderste steen over deze ,,inbraak'' boven moet komen. Dat er inderdaad een onderzoek komt, staat inmiddels wel vast.

Maar zal dat iets opleveren? ,,Vergeet het maar'', zei de kennis die mij op de affaire had geattendeerd, toen ik hem een paar dagen later weer tegenkwam. ,,Dit hier is Turkije: onderzoeken dienen juist om dingen te verbergen, niet om ze op te helderen.'' Zo is Turkije dus, bedacht ik me toen ik naar huis liep: het ene complot is nog niet opgelost, of er wordt al weer vanuit gegaan dat een nieuw in de maak is.