`Bij nieuwe crisis zou ik zelfde doen'

Koningin Elizabeth is gisteren voor officieel bezoek in Nieuw-Zeeland gearriveerd. Daar stuit ze op de republikeinse premier Helen Clark die eerder voor een doorbraak zorgde in een vluchtelingencrisis. Een vraaggesprek

De Nieuw-Zeelandse premier Helen Clark forceerde vorig jaar een doorbraak in de crisis rond het Noorse vrachtschip Tampa dat dagenlang met vluchtelingen voor de Australische kust ronddobberde. Nieuw-Zeeland bleek bereid enkele honderden extra vluchtelingen op te nemen, waardoor regionaal een oplossing werd bereikt.

Helen Clark (51) profileerde zich internationaal als humane tegenpool van haar onwrikbare Australische collega John Howard, die zijn harde vluchtelingenbeleid met succes tot inzet van de parlementsverkiezingen maakte. In een gesprek op de negende verdieping van de `Beehive', de op een bijenkorf lijkende betonnen regeringstoren in Wellington, zegt Clark dat ze ,,om diplomatieke redenenen'' voorzichtig is over het Australische vluchtelingenbeleid. Toch neemt ze uitgebreid de tijd om haar afwijkende opstelling te ventileren. ,,Toen de Tampa met honderden Aziatische vluchtelingen vorig jaar voor de Australische kust ronddobberde, moesten we wel iets doen. Australië weigerde deze mensen aan land te laten. Indonesië wilde ze niet terugnemen. De Noorse kapitein kon geen kant op. Het was een onhoudbare situatie. Als die zich opnieuw zou voordoen, zou ik precies hetzelfde doen.''

,,De opvattingen in Nieuw-Zeeland over de Tampa-crisis waren duidelijk anders dan in Australië. Wij kregen volgens de opiniepeilingen steun voor ons besluit om extra vluchtelingen op te nemen, terwijl John Howard juist herkozen werd vanwege zijn anti-immigratiebeleid. In tegenstelling tot Australië zetten we de aangekomen vluchtelingen ook niet gevangen in afwachting van het bepalen van hun status. Dat doen we alleen wanneer we denken dat ze gevaarlijk kunnen zijn.''

De regionale oplossing zorgde ervoor dat de vluchtelingen werden verscheept naar Nauru en Papoea Nieuw-Guinea, twee straatarme buurlanden van Australië die zich voor deze taak royaal laten betalen. Daar worden ze thans getoetst op hun VN-vluchtelingenstatus. Een deinitieve oplossing is het niet, zegt Clark. ,,De problemen zullen zich toespitsen. De toetsing zal binnenkort worden afgerond. Wat moet er dan gebeuren met degenen die geen vluchtelingenstatus krijgen? Het gaat waarschijnlijk om honderden mensen. Er zijn verschillende landen, zoals Irak en Afghanistan waar ze nog niet naar kunnen worden teruggestuurd. Het is duidelijk dat ze niet in Nauru (een onherbergzaam eiland ter grootte van Schiermonnikoog, red.), kunnen blijven. Wanneer die mensen straks niets te verliezen hebben, kun je ook daar toestanden verwachten die zich nu in Australische detentiecentra voordoen.''

Zou Nieuw-Zeeland vluchtelingen toelaten in een vergelijkbaar situatie als met de Tampa?

,,Dat denk ik niet. Daarvoor is Nieuw-Zeeland te ver van Indonesië verwijderd. Voor de reis naar Australië worden krakkemikkige schepen gebruikt, die voor de Australische kust tot zinken worden gebracht. De geringe waarde van die schepen wordt in de vervoerprijs voor de vluchtelingen inbegrepen. De eigenaars van de veel duurdere schepen die Nieuw-Zeeland kunnen bereiken, zullen niet bereid zijn deze af te schrijven. Overigens bereiden we een wetswijziging voor met strengere straffen voor mensensmokkelaars en confiscatiebepalingen voor schepen die voor mensensmokkel worden gebruikt.''

Nieuw-Zeeland lijkt erg humaan en liberaal. Vanuit een Europees perspectief zijn de aantallen opgenomen asielzoekers echter heel klein. Uw land neemt jaarlijks zo'n tweeduizend mensen op. Sommige Nederlandse gemeenten herbergen er meer.

,,Nieuw-Zeeland is met 3,8 miljoen mensen een klein land. Er zijn onvoldoende middelen om veel meer mensen op te nemen. In het verleden hebben sommige partijen hier ook politieke winst weten te halen door zich tegen immigratie te keren. Voorlopig zullen we onze quota niet drastisch verhogen.''

Koningin Elizabeth, formeel ook staatshoofd van Nieuw-Zeeland, brengt een officieel bezoek. U heeft gezegd dat de monarchie met een staatshoofd op 18.000 kilometer afstand `absurd' is en dat de invoering van een republiek `onvermijdelijk' is. Waarom neemt, als Nieuw-Zeelandse regeringsleider, geen initiatief de monarchie af te schaffen?

,,Omdat de meeste Nieuw-Zeelanders absoluut niet in dit onderwerp zijn geïnteresseerd. Niemand wil er energie insteken. Ik heb ook wel iets beters te doen. Het is ook een heel probleem om een goede andere oplossing te bedenken. Een speciale factor is de relatie van de autochtone Maori-bevolking, die in 1840 een formeel verdrag met de `Kroon' sloten. De Maori's hechten aan dat verdrag en maken zich zorgen over de toekomst in een republikeins model. Al met al is het beter deze kwestie te laten rusten.''

De oppositie zegt dat u de vorstin beledigt door in Zweden te verblijven als ze in Nieuw-Zeeland arriveert.

,,Ik zal er zijn tijdens het officiële gedeelte van haar bezoek. De koningin zal na aankomst eerst een paar dagen in een luxueus hotel uitrusten. Ik ontmoet in Zweden een groot aantal regeringsleiders van het door Tony Blair en Bill Clinton opgerichte Progressieve Leidersforum. De Nieuw-Zeelanders zouden denken dat ik gek ben als ik deze kans zou missen, terwijl de koningin toch aan het bijkomen is van haar reis.''