Weer bezwijkt Kwan onder de druk

Sarah Hughes, 16 jaar en nog vrijwel anoniem, werd gisteren olympisch kampioen kunstrijden. Michelle Kwan, de lieveling van heel Amerika, was weer niet tegen de druk bestand en werd slechts derde.

Nooit zal Michelle Kwan de verwachtingen die heel Noord-Amerika van haar heeft, meer kunnen waarmaken. Het frêle Amerikaanse kunstrijmeisje van Chinese afkomst is niet tegen de immense druk bestand die al jaren op haar wordt gelegd. Ze is de ster van de media, ze is niet weg te slaan van de televisie en ze speelt de hoofdrol in de droom van menig Amerikaans meisje. Michelle Kwan, klein en teer, is niet de olympische ster die zij kan zijn en die haar omgeving van haar wil maken.

Alweer werd ze in de olympische finale voorbijgestreefd door een brutale tiener uit haar eigen land. Vier jaar geleden huppelde de 15-jarige Tara Lipinski in Nagano onbevangen over het ijs, terwijl Kwan zich weer eens in de boeien liet slaan door angst. Gisteren, op het ijs van het Delta Center, liet ze zich weer vangen. Verkrampt, wetende dat de hele westerse wereld haar op het hoogste podium wilde hebben, draaide ze haar vrije kür af. Alsof ze wist dat haar 16-jarige landgenote Sarah Hughes, die al eerder haar beste show ten beste had gegeven, een perfecte dans vol met gewaagde sprongen en pirouettes had getoond.

Sarah Hughes betoverde de jury door haar spontaniteit, waar de 21-jarige Kwan vergeefse moeite deed om de hooggespannen verwachtingen waar te maken. En dan was er nog de 22-jarige Irina Sloetskaja, het meisje uit Moskou dat melodrama, verfijnd ballet en beheerste acrobatiek op de schaats als weinig anderen weet te combineren. Sloetskaja was de `vijand', de lenige, stoere, prachtige, jonge vrouw uit Rusland die als de grote rivale van kleine Kwan werd bestempeld. Zoals Amerikanen altijd Russen zoeken om mee te wedijveren. Maar ook Sloetskaja slaagde er in het heetst van de strijd niet in te laten zien waartoe zij werkelijk in staat is. En zo won, tot verbazing van een ieder en nog het meest van haarzelf, Sara Hughes uit Manhasset in de staat New York.

Kwan liet zich na de juryuitslag niet onmiddellijk zien aan de media en de bewonderaars die haar de laatste dagen geen moment met rust lieten. Achter gesloten deuren verwerkte de viervoudig wereldkampioene en vijfvoudig Amerikaans kampioene haar emoties om vervolgens als een vrouw die geleerd heeft zichzelf te vermannen naar buiten te treden. Met een strak gezicht en een verbeten trek om haar mond verklaarde ze dat ze haar best had gedaan en dat het wederom weer niet was gelukt. Het gezicht van Kwan op het erepodium naast olympisch kampioene Hughes en nummer twee Sloetskaja was dat van een snel oud geworden, verbitterde jonge vrouw.

Aan de rand van de ijsbaan stond haar vader Danny, een Chinees die jaren geleden naar Amerika kwam en in Californië een Chinees restaurant begon. Hij was haar coach, sinds dochter Michelle haar coach en choreograaf wegens gebrek aan succes ontsloeg. Danny mag dan een psychologische invloed hebben op zijn dochter, schaatsen schijnt hij nooit te hebben geleerd. Maar dat mocht geen beletsel zijn dochterlief in een dure creatie van Vera Wang naar de olympische titel te loodsen, meende de Kwan-familie, die massaal aanwezig was tijdens de excercitie van meisje Michelle in het Delta Center van Salt Lake City.

In haar boek Heart of a Champion werd al duidelijk hoeveel moeite Kwan zich moest getroosten om de trots van de Chinese emigrantenfamilie te worden en hoe graag ze de mooiste en schoonste van Amerika wilde worden. Je zou het je dochter niet toewensen, maar Michelle Kwan genoot ervan op handen te worden gedragen door haar nieuwe landgenoten. Sponsors en adverteerders stonden in de rij om het frêle meisje te gebruiken als reclamezuil. Michelle wist niet wat haar overkwam, ze wist alleen dat ze er miljoenen dollars mee verdiende. Ze dacht dat alleen nog olympische glorie nodig was om straks in een succesvolle film te kunnen spelen.

De kans dat Michelle Kwan nog eens vier jaar gaat trainen om een olympische titel te veroveren, in Turijn, moet klein worden geacht. Ze zal professional worden, net als Tara Lipinski onmiddellijk na haar gouden medaille in Nagano deed. Het draaiboek voor een film ligt al klaar. Maar misschien houdt ze zelfs een filmrol af, en maakt ze haar studie af aan de Universiteit van Californië. Plezier in het leven heeft ze weinig gehad, heeft ze weleens gezegd. Ze moest en zou olympisch kampioen worden, liefst in Salt Lake City, omringd door Amerikanen die huilen van geluk en door familieleden die haar eeuwige liefde en trouw beloven.

De overwinning kwam de kleine Sara Hughes toe haar beste notering tot nu toe was derde op een wereldkampioenschap achter Kwan en Sloetskaja. Hoe ondoorgrondelijk de juryleden van schaatsfestivals als dat van gisteren ook vaak zijn, een leek kon gemakkelijk zien dat Hughes de mooiste en de meest gedurfde vrije oefening toonde. De achterstand die ze had opgelopen tijdens de verplichte oefeningen, leek in eerste instantie voor haar te groot om Kwan, Sloetskaja en haar landgenote Cohen nog te kunnen passeren. Ze stond vierde. Met haar brede lach, haar jeugdige eenvoud en haar brutale charme verslond ze tenslotte iedereen. Geen mens had er rekening mee gehouden. Zeker de familie Kwan niet, misschien alleen Michelle Kwan, de kwetsbare kampioene.