Wachten op nieuwe autoloze zondag

Komen er weer autoloze zondagen? Volgens oliedeskundige Peter Odell neemt de kans met de dag toe dat olie weer als wapen wordt ingezet. ,,Niemand wil dat inzien.''

De onrust in de wereld, met name in en rondom het Midden-Oosten, het grootste oliereservoir ter wereld, is er sinds 11 september niet minder op geworden. De spiraal van geweld in Israël en de Palestijnse gebieden, de oorlog in Afghanistan, de dreiging van de Verenigde Staten richting Irak, de verslechterende verhouding tussen de VS en de grootste olieproducent ter wereld, Saoedi-Arabië. Ze hebben de toch al gespannen situatie verscherpt.

De situatie kan escaleren, zegt Peter Odell (71). ,,Als de Amerikanen en de Israëli's te ver gaan kan olie weer als een politiek wapen worden gebruikt''.

De energiedeskundige, die vele boeken over de energiesector publiceerde, ziet overeenkomsten tussen de huidige situatie en die van vlak vóór de eerste oliecrisis in 1973. Die crisis werd vooral veroorzaakt doordat het Westen Israël steunde toen het land door Egypte en Syrië werd binnengevallen.

Nu, bijna dertig jaar later, kan weer een oliecrisis uitbreken en de olieprijs weer exploderen. ,,Een aanval op Irak zou wel eens een keerpunt kunnen zijn in de internationale olietoevoer,'' aldus Odell. Zo'n aanval is niet ondenkbaar. De Amerikaanse president, George W. Bush, en minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell hebben onlangs gezegd dat de VS een reeks opties overwegen om de Iraakse leider, Saddam Hussein, ten val te brengen, waaronder militair geweld.

Zo'n aanval zich zal zich volgens Odell niet beperken tot enkele luchtacties. Hij vreest dat een grootscheepse aanval op Irak, gecombineerd met de toch al verziekte verhoudingen tussen Israël en de Palestijnen plus de sterk afgekoelde relatie tussen het Westen en de Arabische wereld, de spreekwoordelijke druppel voor Saoedi-Arabië kan zijn. En voor andere leden van OPEC, de organisatie van olie-exporterende landen, waarvan Saoedi-Arabië veruit de grootste is .

Odell heeft met zijn controversiële opvattingen vaak heftige debatten uitgelokt. Hij woonde 25 jaar in Nederland, waar hij leiding gaf aan het internationale centrum voor energieonderzoek van de Erasmus Universiteit. In 1995 keerde hij naar zijn geboorteland terug, waar hij tot vorig jaar doceerde aan de London School of Economics. Niet dat hij nu op zijn lauweren rust. Hij schrijft columns voor Petrochem, een blad voor de olie-industrie, en is bezig de laatste hand te leggen aan een studie naar de Europese olie- en gasindustrie.

In de jaren zeventig ging om het een olieboycot door de Arabische landen (van de Verenigde Staten en Nederland) en een systematische verhoging van de olieprijs door het OPEC-kartel. Odell: ,,Dit keer zal waarschijnlijk de oliekraan iets wordt dichtgedraaid. Het zijn de `slimme sancties' van de Arabische wereld plus Iran.'' Maar met niet minder verreikende gevolgen. OPEC levert ruim eenderde van de wereldproductie en daarvan de Saoedi's weer eenderde. Volgens Odell zou een aanval op Irak en het afknijpen van de export de prijs kunnen verdubbelen tot 40 dollar per vat. Het Westen (en Japan en Zuid-Korea) zou met zijn oliereserves het aanbod enkele maanden kunnen aanvullen en de Russen zouden een gedeelte van de productie kunnen overnemen, maar de invloed van zo'n hoge olieprijs op de economie is rampzalig. Voor de ontwikkelingslanden nog rampzaliger. ,,Die hebben al moeite met een prijs van 15 dollar, laat staan dat ze 40 dollar moeten neertellen.''

Odell snapt niet dat het Westen niet inziet dat het op een confrontatie afstevent. De uitspraak van Bush over de `As van het Kwaad', de Amerikaanse steun aan Israël en de toenemende weerzin van de Saoedi's tegen de stationering van Amerikaanse soldaten in hun land, alles dreigt opeens tegelijkertijd bijeen te komen. Odell: ,,Er is een sitiuatie aan het ontstaan die de potentie heeft een crisis uit te lokken. Niemand schijnt dat te onderkennen, zoals vóór 1973 niemand geloofde dat een oliecrisis kon uitbreken.''