Rocken met God en Mozes

In `Mozes de Musical' presenteert de theaterfirma Growing Up in Public een eigentijdse versie van de uittocht der Israëlieten uit Egypte. ,,Yo Mozes!''

,,Dieu, c'est rien. God is niks. In het hart van ons universum gaapt een gat in de vorm van God'', zegt een personage in Aladdin en de Ayatollah. Met dat stuk toerde het Utrechtse theatercollectief Growing Up In Public de afgelopen maanden door het land. De laatste voorstelling is zojuist gespeeld, maar de firma van de theatermakers Jeroen Kriek, Paul Feld, Don Duyns en Daphne de Bruin, is nog niet klaar met dit gat. Mozes de Musical, de nieuwe productie, brengt de randen ervan in kaart.

Het door Duyns geschreven stuk (met liedteksten van Daphne de Bruin) schildert een portret van de oudtestamentische leider die de Israëlieten uit de slavernij van de farao naar het beloofde land voert. Mozes' Misère, de kern van deze `woestijnrally met fatale afloop' (zoals de ondertitel luidt), is dat hij het land van melk en honing zelf niet mag betreden. Na een zwerftocht van veertig jaar, en met het doel in zicht, sterft hij in de bergen. Dat moet, want zijn God kan hem niet vergeven dat hij hem te kijk zette als de grote voltrekker van wonderen. Door tot tweemaal toe met een stok op een rots te slaan voorzag Mozes – in opdracht van de Heer(!) – de dorstige Israëlieten van water. Het geloof werd erdoor gesterkt, maar de Heer was vertoornd omdat zijn uitverkorenen bewijzen van zijn almacht durfden te vragen. De brave Mozes, de leider tegen wil en dank, moest het ontgelden.

Het lijkt iets van alle tijden te zijn, die behoefte aan religie, gekoppeld aan de bereidheid om in Gods naam te sterven. Ook het ontkerkelijkte Nederland ontkomt niet aan de wereldwijde gevolgen van religieus fanatisme. Tijdens een repetitiepauze, in de Growing Up-loods op het terrein van een voormalig militair fort, zegt Mozes-regisseur Jeroen Kriek:

,,Wat me aan Mozes fascineert is niet de figuur, maar meer het mechanisme, het Mozes-motief, wat je door de eeuwen heen terug ziet komen. Een profeet, een leider, iemand die een visioen heeft of een ideaal en die op een gegeven moment roept: `We gaan voor een betere wereld.' Of het nou Mozes is, of Jezus, Che Guevara of Osama bin Laden. Het gaat erom dat je het gevoel hebt: in deze maatschappij hoor ik niet thuis, er moet een betere plek zijn. Bij Mozes komt daar ook God bij kijken en het uitverkoren zijn, maar als je het terugbrengt tot de kern, gaat het om een volk dat onder slavernij gebukt gaat en dat zegt: we pikken het niet meer, we gaan weg. Een figuur met een ideaal, een visioen, is Mozes op het moment dat die de leiding neemt of krijgt. De tragiek van Mozes is natuurlijk ook dat hij er zelf niet om vraagt, het wordt hem in de schoot geworpen. `Breng ons maar weg.' En daarna is er alleen maar gezeik, hij doet het nooit goed.

,,Bin Laden is een vergelijkbare figuur. Een wrang voorbeeld misschien. Zijn vormen zijn niet altijd even netjes, maar hij is ook iemand die roept: `Ik heb een visioen en ik verzet me tegen slavernij.' 11 September speelt onderhuids een rol in de voorstelling. De intifada ook. We komen in het beloofde land aan, we staan aan de grens, en wat zien we? Opgeblazen bushokjes en landmijnen. Israël is het beloofde land, zowel voor de Palestijnen als voor de joden. Dus dat is vanaf dat moment een brandhaard. Nooit meer beter geworden. Zal nooit meer beter worden óók.''

,,Voor mij heeft het geen zin om het gewone Mozesverhaal te vertellen. Dat gebeurt al eeuwenlang. Voor mij is het alleen relevant als het ook over nú gaat, als het ook over míj gaat. Ik werk vaker met bijbelteksten. Twee jaar geleden maakte ik een voorstelling over Jesaja en Jeremia. Ik wilde weten: wat is een profeet anno nu? Dat hele bijbelse verhaal: prachtig, maar that was then and this is now.''

,,De overeenkomst van Jesaja en Jeremia met Mozes de Musical is het leiderschap. Het is tragisch om tot leider te worden gebombardeerd. Vanaf dat moment ben je de held, maar ook de schietschijf. Kijk naar De Hoop Scheffer, en onlangs nog Pim Fortuyn. Die werden met een hoop tamtam binnengehaald in een juichend congres. Maar zij werden beiden afgeschoten en afgeserveerd, dat is een tragische weg, los van wat je van die figuren vindt. En bijna een ondragelijke weg.''

Afknijpen

De farao, ook een leider, wordt gespeeld door de kale acteur Paul van Soest. Hij spreekt zijn volk toe via grote videoschermen. Als een woeste rocker proclameert hij dat hij `Mozes en z'n bende' gaat `afknijpen'. Privacy is onder de nieuwe anti-terroristenwet niet langer gegarandeerd, want politie en leger hebben nu eenmaal alle volmachten nodig in hun `moedige strijd voor het vaderland'. En later, wanneer de farao verkleed als gouden kalf van een showtrap afloopt, rapt hij: ,,Pak wat je pakken kan. Zet je hak in de nek van wie je in de weg loopt. Het gaat om je eigen genot. Ben mobiel. Spendeer, consumeer en geniet. Ik wil de wereld gewoon een stukje leefbaarder maken.'' Als we daarbij niet aan Pim Fortuyn moeten denken...''

Jeroen Kriek: ,,Of aan George Bush en andere charismatische leiders. Alle personages in het stuk zijn iconen. De club die Mozes tot leider kiest is een club van anti-globalisten, dat is een link naar de slavernij van de huidige tijd. Naar McDonald's, het grote mondiale machtsdenken en naar een beweging die daartegen ageert.''

En dan komt de duivel er ook nog aan te pas. Als een vrouw. ,,Als je hier in huis over de duivel spreekt kan je toch alleen maar aan Daphne de Bruin denken. Ze is een belangrijk personage, ze speelt zowel God als de duivel. De duivel is een archetypische figuur, en voor mij liggen die twee figuren dicht bij elkaar. Het ligt voor de hand om ze door één en dezelfde acteur te laten spelen. Zonder God geen duivel en vice versa. Misschien was het God wel die Mohammed de Duivelsverzen influisterde. Die verzen werden achteraf verboden. Maar juist die andere kant maakt een geloof, een visie zo compleet. Als je de kwade kant totaal uitbant is dat een uiting van angst. Uiteindelijk zit God gewoon in jezelf, als goed en kwaad. God, dat ben ík.''

Mozes de Musical gaat morgenavond in première in de Utrechtse Stadsschouwburg. Tournee t/m 27 april. Inl.: 030-2761220 of www.Growingupinpublic.nl