Oplichting door een dinosaurus

Waarom zijn kinderen dol op dinosaurussen? Omdat deze wiegende vleeskolossen alles hebben wat kinderen missen. Een kind is klein en weerloos. Je kunt dan twee kanten op: spelen met nog kleinere beertjes en poppetjes, of meeleven met zo'n prehistorische pantserwagen op vier poten.

In populaire tekenfilms op Fox Kids veranderen nietige hoofdfiguren in grote geharnaste vechtersbazen. Klein duimpje wordt zelf reus. Morfen heet dat. Dat onkwetsbare dinosaurussen ooit in tere vogeltjes zijn gemorfd, is te mooi om waar te zijn. Het populaire National Geographic is op zoek naar de missing link. ,,Dat de kraai in mijn achtertuin afstamt van de dinosaurussen interesseert de mensen'', zei de hoofdredacteur van dat tijdschrift in het Britse wetenschapsprogramma Horizon. Helaas is hij er de mist mee in gegaan. In 1999 onthulde het tijdschrift een fossiel van een vogel met een dino-staart. Achteraf bleek dat stuk uit drie knap in elkaar geknutselde fossielen te bestaan. Het was voor 80.000 dollar aangekocht.

Horizon heeft dit geval van oplichting als een avontuur uiteengezet. De kijker speurt mee, dat is de spannendste manier om een wetenschapsprogramma te maken. Horizon heeft cliffhangers en overvalt de kijker niet met alle begrippen tegelijk, maar introduceert ze één voor één en slaat geen detail over. Horizon beschreef eerst de vondst van het fossiel, het enthousiasme van de wetenschappers, het onderzoek van National Geographic dat prat gaat op tien keer checken van de feiten en de daarop volgende publicatie. Daarna reisde de kijker met de Chinese paleontoloog Xu Xing naar de fossielmijn in Noord-China. Bij toeval vond Xing in de verzameling van een boer de spiegelkant van de platte steen waar de staart van de onthulde vliegdino in zat. Na nauwkeurige vergelijking bleek hem dat het exemplaar van de National Geographic was samengesteld. Een schandaal. Alle betrokken wetenschappers gaven elkaar de schuld. Toch kwam er een verrassende wending. De samenstellende bestanddelen van de vervalsing waren nieuw. Het dinosaurusdeel had klimpoten om een boom in te gaan. Het vogeldeel had tandjes in de snavel.

De Nederlandse publieke zenders kunnen zich weinig van dat soort programma's veroorloven, anders komt het budget van Studio Sport in gevaar. Fons de Poel kreeg geld om de wereld rond te reizen op zoek naar de oorsprong van gevoelens. Zijn programma lijkt op het eveneens op donderdagavond uitgezonden De wetenschap van de liefde op het kanaal National Geographic. De Poel steunt op anderen, gelukkig ook maar. De serie is ook samengesteld door tekstschrijver Justus van Oel en de populairwetenschappelijke sociobioloog Marcel Roele.

Gisteren een mooie aflevering over agressie als aangeboren eigenschap of als groepsgedrag. De Poel bekogelde met een groep mannen de ME met stenen tijdens een oefening. Hij wist niet dat hij die agressie in zich had. Dan moet hij zichzelf eens als Netwerk-interviewer bekijken.

Vorige week sprak De Poel met zijn onderzoeker Roele in een Amsterdams café over religieuze gevoelens. Roele speculeerde dat de jagers religie nodig hadden om de jacht op gevaarlijke dieren aan te durven. Hij had het ook dichterbij kunnen zoeken, in angst en onzekerheid. In een wereld zonder straatlantarens ga je je 's nachts van alles verbeelden over het donkere bos, zeker als daar ook nog bliksems doorheenjagen. En niet voor niets horen de best verzekerde Noord-Europese verzorgingsstaten tot de minst religieuze. Maandelijkse premies komen in plaats van gebedsdiensten. Maar ik geef deze verklaring zo voor een betere. En dat is ook mijn kritiek op Het Gevoel van De Poel. Wat met veel aplomb wordt gebracht, staat niet vast. Hij zou meer ruimte kunnen geven aan kritiek en aan alternatieve wetenschappelijke visies. Sommige feiten zijn weer overbekend, grenzen aan Libelle en de illustraties zijn niet altijd ter zake. Niettemin zie ik dit soort beeldrijke programma's graag, maar dan vroeger op de avond. Een vertellende presentator staat me wel aan. Het avontuur van De Poels gebrek aan zelfkennis. Niets grijpt de kijker zo aan als een verhaal.