Ondergrondse opslag van CO2

De vele kleine gasvelden in Nederland zijn erg geschikt om er CO2 in op te slaan en daarmee de uitstoot van broeikasgassen met 5 tot 10 procent te verminderen.

,,Het zijn spannende tijden'', zegt ir. Bert Stuij van Novem, overheidsbureau voor energie en milieu. Hij heeft de afgelopen maanden gesprekken gevoerd met bedrijven over ondergrondse opslag van CO2. Vorige week stelde minister Jorritsma (Economische Zaken) een half miljoen euro beschikbaar voor onderzoek naar de haalbaarheid van die opslag. En nu maar afwachten hoe serieus de belangstelling is voor een demonstratieproject in een van de vele kleinere gasvelden op het vasteland of in het Nederlandse deel van de Noordzee.

Bij ondergrondse opslag van CO2 wordt het broeikasgas afgevangen bij zogenoemde `puntbronnen' zoals chemische bedrijven in het Botlekgebied en bij stroomcentrales, wordt het getransporteerd door pijpleidingen en vervolgens geïnjecteerd in lege aardgasvelden. De kooldioxide kan worden verkocht aan bijvoorbeeld de glastuinbouw. De tuinders kunnen de CO2 goed gebruiken, planten groeien immers op CO2, en daartoe verstoken de tuinders ook in de zomer veel aardgas, om de vrijkomende CO2 door de kassen te laten waaien.

Ondergrondse CO2-opslag kan bijdragen aan het terugdringen van de opwarming van de aarde en als gevolg daarvan is er minder ecologische schade. Novem wil geen al te grote verwachtingen wekken, maar een reductie van CO2-uitstoot van 2 tot 5 procent is mogelijk. Volgens het zogenoemde Kyoto-protocol moet Nederland over tien jaar 6 procent minder broeikasgassen uitstoten dan in het ijkjaar 1990. Stuij, clustermanager schone energie bij Novem: ,,Het gasveld onder Slochteren is groot genoeg om de totale Nederlandse uitstoot van CO2 van de komende veertig jaar op te slaan.'' Dat is zes gigaton.

Het opslaan van CO2 in aardgasvelden is een methode om deze lege locaties te blijven benutten, iets waarop olie- en gasmaatschappijen zoals de NAM al langer studeren. Al was het maar om te laten zien dat de winning van fossiele brandstoffen weliswaar de oorzaak van het klimaatprobleem kan zijn, maar dat de velden waaruit die brandstoffen komen ook tot de oplossing van datzelfde vraagstuk kunnen bijdragen. De exploitatie is commercieel interessant als de opgeslagen CO2 een waarde krijgt door een in te voeren handel in emissierechten. Daar gaan steeds meer stemmen voor op. Stuij: ,,Een bedrijf dat straks binnen zijn CO2-quotum blijft door een deel ervan op te slaan, kan zijn emissierechten verkopen aan een bedrijf dat gaat uitbreiden.'' Schattingen van de prijs per opgeslagen ton CO2 variëren van tien tot vijftig euro.

Het demonstratieproject, waarvoor bedrijven zich dit jaar kunnen inschrijven, is het begin van een lange weg met hindernissen. Om te beginnen is het de vraag of er voldoende draagvlak in de maatschappij is. Omwonenden zullen misschien bezwaar maken tegen de opslag van de afvalstof die CO2 juridisch gezien is. De milieubeweging wijst de methode niet af, maar ziet toch liever echte ,,verduurzaming'' door energiewinning uit zon, wind en water. Aan de andere kant staat nu al vast dat over vijftig jaar ten minste de helft van de energieproductie nog altijd ,,fossiel'' zal zijn. Stuij: ,,We zullen alle zeilen bij moeten zetten om zoveel mogelijk duurzame energie op te wekken. En tegelijk zullen we ons hoe dan ook moeten inzetten om ons gebruik van fossiele energie schoner te maken. De emissies moeten naar beneden.''

De opslag van CO2 in lege gasvelden is op zichzelf niet duur, maar wel zal er bijzondere aandacht aan de veiligheid moeten worden besteed. Voorkomen moet worden dat het CO2 uit de velden ontsnapt, ook al is de kans daarop klein en gaat het om een relatief ongevaarlijk product, althans veel minder gevaarlijk dan aardgas. Wél duur is de infrastructuur, een systeem van pijpleidingen, die het broeikasgas van de uitstootbron naar de opslagplaats moet brengen en van daaruit weer naar afnemers. Ook is het technisch behoorlijk ingewikkeld om CO2 af te vangen uit bijvoorbeeld de rookgassen van stroomcentrales zonder al te veel rendementsverlies.

Overigens hoeft CO2 niet per se in lege gasvelden te worden opgeslagen. Ook de opslag in een zogenoemde watervoerende laag ofwel acquifer (zand met water) is mogelijk. ,,De hele wereld'' kijkt volgens Stuij op dit moment naar Noorwegen, dat sinds twee jaar overtollig CO2 uit het Sleipner gasveld heeft opgeslagen in zo'n acquifer met een capaciteit van liefst 600 gigaton. Of deze opslag werkt, moet nog blijken. Ook is het mogelijk CO2 te injecteren in diepe kolenlagen om het aldaar aanwezige methaan, eigenlijk het door mijnwerkers gevreesde mijngas, eruit op te stuwen en te winnen. Daarmee experimenteert Polen, met steun van Nederland.